Lekarz rodzinny może zlecić ponad 100 badań na NFZ. Wielu pacjentów wciąż o tym nie wie

Wielu pacjentów wciąż słyszy: „Proszę iść do specjalisty”. Tymczasem w 2026 roku lekarz rodzinny może zlecić ponad 100 badań finansowanych przez NFZ – od USG po test na HIV. Dlaczego tak mało osób o tym wie?

Jakie badania może zlecić lekarz rodzinny na NFZ w 2026 roku? To gwarantuje rozporządzenie

Zakres badań nie jest dowolny. Wynika z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. 2023 poz. 1427). Serwis Pacjent.gov.pl podkreśla: lekarz rodzinny kieruje na badania w związku z prowadzonym leczeniem i na podstawie wskazań medycznych. Nie obowiązuje zasada „na życzenie”. Jeżeli jednak istnieją przesłanki medyczne – lekarz ma prawo i obowiązek zlecić diagnostykę w ramach NFZ.

W 2026 roku funkcjonują trzy „koszyki” badań w POZ. I to od nich zależy, co realnie przysługuje pacjentowi.

Pierwszy koszyk badań POZ 2026 – pełna lista badań, które każda przychodnia musi zapewnić

To podstawowy katalog badań, który musi realizować każda placówka POZ z umową z NFZ.

Badania hematologiczne

• morfologia krwi obwodowej z płytkami krwi
• morfologia krwi obwodowej z wzorem odsetkowym i płytkami krwi
• retikulocyty
• odczyn opadania krwinek czerwonych (OB)

Badania biochemiczne i immunochemiczne w surowicy krwi

• sód
• potas
• wapń zjonizowany
• żelazo
• żelazo – całkowita zdolność wiązania (TIBC)
• stężenie transferyny
• stężenie hemoglobiny glikowanej (HbA1c)
• mocznik
• kreatynina
• glukoza
• test obciążenia glukozą
• białko całkowite
• proteinogram
• albumina
• białko C-reaktywne (CRP)
• kwas moczowy
• cholesterol całkowity
• cholesterol HDL
• cholesterol LDL
• triglicerydy (TG)
• bilirubina całkowita
• bilirubina bezpośrednia
• fosfataza alkaliczna (ALP)
• aminotransferaza asparaginianowa (AST)
• aminotransferaza alaninowa (ALT)
• gammaglutamylotranspeptydaza (GGTP)
• amylaza
• kinaza kreatynowa (CK)
• fosfataza kwaśna całkowita (ACP)
• czynnik reumatoidalny (RF)
• miano antystreptolizyn O (ASO)
• hormon tyreotropowy (TSH)
• antygen HBs-AgHBs
• VDRL
• FT3
• FT4
• PSA – antygen swoisty dla stercza całkowity

Badania moczu

• ogólne badanie moczu z oceną właściwości fizycznych, chemicznych oraz oceną mikroskopową osadu
• ilościowe oznaczanie białka
• ilościowe oznaczanie glukozy
• ilościowe oznaczanie wapnia
• ilościowe oznaczanie amylazy

Badania kału

• badanie ogólne
• badanie na pasożyty
• krew utajona – metodą immunochemiczną

Badania układu krzepnięcia

• wskaźnik protrombinowy (INR)
• czas kaolinowo-kefalinowy (APTT)
• fibrynogen

Badania mikrobiologiczne

• posiew moczu z antybiogramem
• posiew wymazu z gardła z antybiogramem
• posiew kału w kierunku pałeczek Salmonella i Shigella
• test antygenowy SARS-CoV-2

Badanie elektrokardiograficzne

• EKG w spoczynku

Badania ultrasonograficzne

• USG tarczycy i przytarczyc
• USG ślinianek
• USG nerek, moczowodów i pęcherza moczowego
• USG brzucha i przestrzeni zaotrzewnowej, w tym wstępna ocena gruczołu krokowego
• USG obwodowych węzłów chłonnych

Zdjęcia radiologiczne

• zdjęcie klatki piersiowej w projekcji AP i bocznej
• zdjęcia kręgosłupa (całego) w projekcji AP i bocznej
• zdjęcia kręgosłupa (odcinkowe) w projekcji AP i bocznej
• zdjęcia kończyn w projekcji AP i bocznej
• zdjęcia miednicy w projekcji AP i bocznej
• zdjęcie czaszki
• zdjęcie zatok
• zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej

Badania endoskopowe

• gastroskopia
• kolonoskopia

Inne – pogłębiona diagnostyka

• tomografia komputerowa płuc – po stwierdzeniu nieprawidłowości w RTG klatki piersiowej

To właśnie ten koszyk odpowiada za większość diagnostyki chorób przewlekłych.

Test na HIV, ferrytyna, B12 – drugi koszyk badań, o którym wielu pacjentów nie wie

W ramach budżetu powierzonego diagnostycznego zakres badań się rozszerza.

Badania biochemiczne i immunochemiczne

• ferrytyna
• witamina B12
• kwas foliowy
• anty-CCP
• CRP szybki test ilościowy (u dzieci do ukończenia 6 r.ż.)
• przeciwciała anty-HCV
• immunoglobuliny E całkowite (IgE)
• immunoglobuliny E swoiste (IgE) – wziewne: leszczyna, olcha, brzoza, trawy, żyto, bylica, roztocza kurzu domowego, pies, kot, alternaria
• immunoglobuliny E swoiste (IgE) – pokarmowe: mleko, jajko, pszenica, soja, orzechy ziemne, orzechy laskowe, ryby, owoce morza (skorupiaki), marchew, jabłko

Badania kału

• antygen Helicobacter pylori w kale

Badania mikrobiologiczne

• strep-test

Badania przesiewowe

• HIV – test przesiewowy (przeciwciała anty-HIV i antygen p24)

To właśnie tutaj znajduje się nowość z 22025 roku - nowoczesny test IV generacji na HIV dostępny w POZ – bez konieczności wizyty w poradni specjalistycznej.

Opieka koordynowana w POZ – kiedy lekarz rodzinny może zlecić Holter, ECHO serca i Dopplera

Jeśli przychodnia realizuje opiekę koordynowaną w określonej dziedzinie, lekarz rodzinny może zlecić dodatkowo:

• BNP (NT-pro-BNP)
• albuminuria (stężenie albumin w moczu)
• UACR (wskaźnik albumina/kreatynina w moczu)
• antyTPO
• antyTSHR
• antyTG
• EKG wysiłkowe (próba wysiłkowa)
• Holter EKG 24 godz.
• Holter EKG 48 godz.
• Holter EKG 72 godz.
• Holter RR (24-godzinna rejestracja ciśnienia)
• USG Doppler tętnic szyjnych
• USG Doppler naczyń kończyn dolnych (tętniczych i żylnych)
• ECHO serca przezklatkowe
• spirometria
• spirometria z próbą rozkurczową
• biopsja aspiracyjna cienkoigłowa tarczycy (do 2 procedur)
• biopsja aspiracyjna cienkoigłowa tarczycy (co najmniej 3 procedury)
• tomografia komputerowa tętnic wieńcowych – przy wskazaniu do diagnostyki choroby niedokrwiennej serca

Nie każda przychodnia ma podpisaną umowę na wszystkie ścieżki. To zależy od kontraktu z NFZ.

Gdzie wykonać badania od lekarza rodzinnego – czy możesz wybrać dowolną placówkę NFZ?

Badania laboratoryjne najczęściej realizowane są w laboratorium współpracującym z daną przychodnią. Gastroskopię, kolonoskopię oraz tomografię płuc można wykonać w dowolnej placówce posiadającej umowę z NFZ na dane świadczenie.

Czy są limity badań w POZ i ile ważne jest skierowanie od lekarza rodzinnego?

Pacjent nie ma „rocznego limitu badań”. O wszystkim decydują wskazania medyczne. Skierowanie od lekarza rodzinnego powinno zostać zrealizowane w czasie odpowiadającym aktualności stanu zdrowia.

Jakich badań lekarz rodzinny nie zleci w 2026 roku? Lista wyjątków

Bezpośrednio w POZ nie uzyskamy skierowania na:

• rezonans magnetyczny (MRI),
• większość tomografii komputerowych (poza określonymi przypadkami),
• badania genetyczne.

W takich sytuacjach konieczne jest skierowanie pacjenta do specjalisty.

Podstawa prawna – rozporządzenie, Dz.U. i źródła NFZ (aktualne na 2026 rok)

• Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 16 czerwca 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. 2023 poz. 1427).
• Informacje o zakresie badań – Narodowy Fundusz Zdrowia.
• Informator dla pacjentów – Pacjent.gov.pl.