Kolonoskopia w narkozie nie jest dla wszystkich. O tych zasadach pacjenci dowiadują się za późno

Dla części pacjentów drogą do badania bez bólu jest też Program Badań Przesiewowych raka jelita grubego, finansowany ze środków publicznych. Tyle że i tam obowiązują ścisłe zasady. Tłumaczymy, komu należy się kolonoskopia w narkozie.

Kolonoskopia w narkozie nie zależy od skierowania o lekarza POZ

Wielu pacjentów zakłada, że wystarczy poprosić lekarza rodzinnego o odpowiednie skierowanie. To błąd. Lekarz POZ może wystawić skierowanie na kolonoskopię, ale nie decyduje o formie znieczulenia.

O tym, czy badanie zostanie wykonane w znieczuleniu ogólnym, rozstrzyga lekarz specjalista – zwykle gastroenterolog lub lekarz wykonujący badanie – po przeprowadzeniu wywiadu i analizie dokumentacji medycznej. Takie stanowisko konsekwentnie prezentuje m.in. Rzecznik Praw Pacjenta. To moment, w którym zapada kluczowa decyzja: standardowe badanie czy kolonoskopia w uśpieniu.

W jakich przypadkach kolonoskopia w znieczuleniu ogólnym się należy

Kolonoskopia w narkozie jest świadczeniem finansowanym ze środków publicznych tylko wtedy, gdy istnieją konkretne wskazania medyczne. Nie chodzi o komfort, ale o bezpieczeństwo i realne ryzyko powikłań.

Lekarze biorą pod uwagę przede wszystkim trzy grupy przesłanek:

• rozległe operacje w obrębie jamy brzusznej, zwłaszcza ginekologiczne, w tym cięcia cesarskie oraz zabiegi wykonane z powodu powikłań medycznych,
• wcześniejsze niepełne lub wyjątkowo bolesne badania endoskopowe jelita grubego, które musiały zostać przerwane,
• silny lęk pacjenta przed badaniem, potwierdzony w wywiadzie lekarskim, uniemożliwiający jego bezpieczne wykonanie w standardowych warunkach.

To katalog zamknięty w praktyce klinicznej. Samo subiektywne przekonanie pacjenta, że bez narkozy się nie da, zwykle nie wystarcza.

Dlaczego NFZ nie zgadza się na kolonoskopię w narkozie „na życzenie”

Znieczulenie ogólne oznacza obecność anestezjologa, dodatkowy personel, leki i monitoring pacjenta. To zwiększa koszt procedury i wiąże się z większym obciążeniem organizmu niż standardowa kolonoskopia. Dlatego Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje takie badanie tylko wtedy, gdy brak znieczulenia mógłby:

• uniemożliwić przeprowadzenie badania,
• narazić pacjenta na silny ból,
• zwiększyć ryzyko powikłań.

W praktyce oznacza to, że dwie osoby z tym samym skierowaniem mogą dostać zupełnie różne decyzje – wszystko zależy od historii choroby.

Pacjent boi się kolonoskopii. Czy to wystarczy do narkozy?

Lęk przed kolonoskopią nie jest bagatelizowany, ale musi być realny i istotny klinicznie. Lekarz ocenia, czy strach pacjenta rzeczywiście uniemożliwi wykonanie badania, czy raczej da się go opanować innymi metodami, np. farmakologicznym uspokojeniem. Dopiero gdy obawy są na tyle silne, że zagrażają powodzeniu badania, mogą stać się podstawą do decyzji o znieczuleniu ogólnym.

Program profilaktyki raka jelita grubego. Kto może skorzystać z kolonoskopii bez skierowania

Osobną ścieżką jest Program Badań Przesiewowych raka jelita grubego, realizowany w całej Polsce. To jeden z kluczowych programów profilaktycznych finansowanych ze środków publicznych.

Program jest skierowany do osób, które:

• nie mają objawów sugerujących nowotwór jelita grubego,
• nie miały wykonywanej kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat,
• spełniają kryterium wiekowe:
• 50–65 lat,
• 40–49 lat, jeśli krewny pierwszego stopnia chorował na raka jelita grubego.

Co dokładnie obejmuje kolonoskopia w programie profilaktycznym NFZ

W ramach programu pacjent nie dostaje wyłącznie samego badania endoskopowego jelita. Zakres świadczenia jest szeroki i obejmuje także działania terapeutyczne. W praktyce program zapewnia: pobranie wycinków z podejrzanych zmian, usunięcie polipów do 15 mm, badanie histopatologiczne wszystkich pobranych materiałów oraz przekazanie pacjentowi konkretnych zaleceń dotyczących dalszego leczenia lub kontroli. To jeden z powodów, dla których program jest uznawany za realnie ratujący życie.

Czy kolonoskopia w programie profilaktycznym może być w narkozie

Tak, ale na tych samych zasadach co poza programem. Sam fakt udziału w badaniach przesiewowych nie oznacza automatycznej narkozy. Jeśli jednak pacjent spełnia medyczne przesłanki – decyzję podejmuje lekarz wykonujący badanie. Program profilaktyczny nie wyłącza prawa do znieczulenia ogólnego, ale też go nie gwarantuje.

Co zrobić, gdy pacjent nie zgadza się z decyzją lekarza o braku narkozy

Jeśli pacjent uważa, że odmowa wykonania kolonoskopii w znieczuleniu ogólnym narusza jego prawa, może:

• poprosić o ponowną ocenę przez innego specjalistę,
• złożyć skargę do kierownika placówki,
• zwrócić się do Rzecznik Praw Pacjenta o interwencję.

Każdy przypadek jest oceniany indywidualnie, a kluczowe znaczenie ma dokumentacja medyczna.

Podstawa prawna i dokumenty

• Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z późn. zm.).
• Program Badań Przesiewowych raka jelita grubego – materiały informacyjne Narodowy Fundusz Zdrowia.
• Stanowisko i wyjaśnienia Rzecznik Praw Pacjenta dotyczące zasad wykonywania kolonoskopii w znieczuleniu ogólnym.