Subskrybuj nas na Youtube
Zapisz się na newsletter
- Kiedy do gry wchodzi dziedziczenie ustawowe? To musisz wiedzieć
- Kiedy dochodzi do dziedziczenia ustawowego części lub całości spadku?
- Kto dziedziczy w pierwszej kolejności? Małżonek i dzieci
- Druga grupa spadkowa: kiedy do gry wchodzą rodzice i rodzeństwo?
- Co dzieje się z majątkiem, gdy nie ma bliskich krewnych?
Kiedy do gry wchodzi dziedziczenie ustawowe? To musisz wiedzieć
Dziedziczenie polega na przejściu majątku osoby zmarłej na inne osoby fizyczne lub prawne. Cały proces regulowany jest przez przepisy Kodeksu cywilnego. Do nabycia spadku można zostać powołanym na podstawie ustawy albo testamentu, o ile został on sporządzony za życia spadkodawcy.
Kiedy dochodzi do dziedziczenia ustawowego części lub całości spadku?
Choć testament daje wiele możliwości, w Polsce wciąż jest on stosunkowo rzadko sporządzany, dlatego w polskim porządku prawnym najczęściej dochodzi do dziedziczenia ustawowego. Może ono obejmować jego część lub cały spadek. Do pierwszej sytuacji dochodzi, gdy zmarły nie powołał do tej części żadnego spadkobiercy lub gdy którakolwiek z powołanych do całości spadku osób, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Z kolei dziedziczenie ustawowe co do całości spadku ma miejsce wtedy, gdy „spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą” (art. 929 §2 KC).
Kto dziedziczy w pierwszej kolejności? Małżonek i dzieci
Prawo do spadku przysługuje zarówno żyjącym krewnym spadkodawcy, jak i dziecku poczętemu przed jego śmiercią, pod warunkiem, że urodzi się ono żywe. O tym, kto dziedziczy w pierwszej kolejności, decyduje stopień pokrewieństwa ze zmarłym. Prawo spadkowe wyróżnia zstępnych, czyli dzieci spadkodawcy i ich potomków, oraz wstępnych, a więc osoby, od których się on wywodzi, jak rodzice czy dziadkowie. Warto zaznaczyć, że dzieci przysposobione są traktowane na równi z biologicznymi – dziedziczą po osobach przysposabiających oraz ich rodzinach tak, jakby były ich naturalnymi dziećmi.
W pierwszej kolejności do spadku powoływane są dzieci zmarłego oraz jego małżonek. Co do zasady dziedziczą oni w równych częściach, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta całego spadku.
Przykład
Jeżeli spadek przypada żonie i jednemu dziecku, każde z nich otrzymuje połowę majątku. Gdy spadkodawca pozostawił żonę i pięcioro dzieci, małżonka otrzyma jedną czwartą spadku, a pozostała część zostanie podzielona równo pomiędzy dzieci. Jeśli jedno z dzieci nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przypada jego potomkom, również w równych częściach.
Druga grupa spadkowa: kiedy do gry wchodzą rodzice i rodzeństwo?
Wielu Polaków jest przekonanych, że w przypadku małżeństwa, które nie ma dzieci, cały spadek po zmarłym małżonku automatycznie przypada temu, który przeżył. To jednak błędne założenie. Zgodnie z przepisami, w przypadku braku dzieci spadkodawcy, spadek przypada małżonkowi oraz rodzicom zmarłego. Małżonek dziedziczy połowę spadku, natomiast druga połowa dzielona jest pomiędzy rodziców. Gdy ojcostwo nie zostało ustalone, spadek przypada matce i małżonkowi w równych częściach. Może się zatem zdarzyć, że małżonek podzieli się spadkiem z teściową.
Przykład
Pan Jan zmarł, nie pozostawiając testamentu. W chwili śmierci był żonaty z Katarzyną, ale nie miał dzieci. Jego tata był nieznany – matka nie zdecydowała się na ustalanie ojcostwa. Natomiast pani Maria – mama Jana, czyli teściowa Katarzyny - nadal żyje. Kto i w jakich częściach zostanie powołany do spadku? Zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego, spadek zmarłym przypadnie jego żonie oraz teściowej. Żona zmarłego odziedziczy połowę majątku, natomiast druga połowa zostanie przyznana matce spadkodawcy, czyli teściowej wdowy.
Jeżeli zmarły nie miał ani dzieci, ani małżonka, dziedziczą po nim rodzice. W sytuacji, gdy jedno z nich nie żyje, jego część przechodzi na rodzeństwo spadkodawcy. Jeżeli brak jest również rodzeństwa i ich potomków, a spadkodawca pozostawał w związku małżeńskim, cały spadek przypada małżonkowi.
Co dzieje się z majątkiem, gdy nie ma bliskich krewnych?
Gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie dzieci, małżonka, rodziców ani rodzeństwa wraz z ich potomkami, spadek przechodzi na dziadków. Dziedziczą oni w równych częściach. Jeżeli któryś z dziadków nie dożył otwarcia spadku, jego udział przejmują jego dzieci. W razie ich braku udział ten rozdzielany jest pomiędzy pozostałych dziadków.
Spadek dla gminy i Skarbu Państwa – ostateczność w prawie spadkowym
Jeżeli zmarły nie miał żadnych ustawowych spadkobierców i nie sporządził testamentu, spadek przypada gminie właściwej ze względu na jego ostatnie miejsce zamieszkania. W sytuacji, gdy nie można ustalić tego miejsca lub spadkodawca mieszkał za granicą, spadek przechodzi na Skarb Państwa.
Rozwód i separacja a prawo do spadku: kiedy małżonek nic nie dostanie?
Prawo spadkowe przewiduje również sytuacje, w których małżonek zostaje wyłączony od dziedziczenia. Ma to miejsce, gdy przed śmiercią spadkodawca wystąpił o rozwód lub separację z winy współmałżonka, a żądanie to było uzasadnione. Wyłączenie następuje na mocy orzeczenia sądu, a z wnioskiem w tej sprawie może wystąpić każdy ze spadkobierców dziedziczących wspólnie z małżonkiem. Należy jednak pamiętać o terminach — wniosek musi zostać złożony w ciągu sześciu miesięcy od momentu uzyskania informacji o otwarciu spadku, nie później jednak niż w ciągu roku od tej daty.
