Odpowiedź: Zarzuty RIO są uzasadnione. Wójt nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania ani do wydania decyzji w sprawie umorzenia zaległości podatkowej, która przedawniła się, ponieważ takie zobowiązanie już wygasło.

Jakie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych może stosować wójt

Co do zasady wójt (burmistrz, prezydent miasta), jako organ podatkowy, może stosować ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. Mianowicie, zgodnie z art. 67a ordynacji podatkowej (dalej: o.p.), na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym jego interesem lub interesem publicznym, organ może:

  • odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć jego zapłatę na raty;
  • odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek;
  • umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Uwaga! Umorzenie zaległości podatkowej powoduje odpowiednio umorzenie odsetek za zwłokę w całości albo w części, w jakiej umorzono samą zaległość.

Kiedy wygasają zobowiązania podatkowe

Dla oceny przedstawionej sprawy zasadnicze znaczenie mają jednak przepisy regulujące przedawnienie i wygaśnięcie zobowiązań podatkowych. W myśl art. 70 par. 1 o.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Natomiast zasady dotyczące wygasania zobowiązań wynikają z art. 59 par. 1 o.p. Jedną z kilkunastu wymienionych w tym przepisie przesłanek wygaszenia zobowiązania podatkowego w całości lub w części jest przedawnienie (pkt. 9).

Stanowisko sądów administracyjnych: kiedy wójt może umorzyć zaległości

Orzecznictwo sądowe potwierdza, że ulgi podatkowe – w tym umorzenie zaległości – mogą być stosowane wyłącznie wobec tych zobowiązań podatkowych, które nie wygasły i są wymagalne. Stwierdzenie przedawnienia zobowiązania skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w sprawie umorzenia – wynika z wyroku WSA we Wrocławiu z 7 marca 2024 r. (sygn. akt I SA/Wr 841/23). Ponadto WSA w Kielcach w wyroku z 8 lutego 2024 r. (sygn. akt I SA/Ke 571/23) wskazał, że ustalenie, czy zaległość objęta wnioskiem uległa przedawnieniu, powinno stanowić pierwszą czynność organu, gdyż stwierdzenie przedawnienia wyłącza możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy.
Natomiast WSA w Bydgoszczy w wyroku z 12 czerwca 2023 r. (sygn. akt I SA/Bd 216/23) podkreślił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności podatkowej może zapaść jedynie wtedy, gdy należność ta nie uległa przedawnieniu i nadal jest wymagalna. W przeciwnym razie postępowanie powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe.

Jak RIO oceni wydanie decyzji o umorzeniu gdy zobowiązanie było już przedawnione

Powyższe stanowisko potwierdziła Regionalna Izba Obrachunkowa w Bydgoszczy w wystąpieniu pokontrolnym z 12 stycznia 2026 r. (znak: RIO-KF-4104-49/2025). W trakcie kontroli w jednej z gmin izba stwierdziła nieprawidłowość: umorzenie przez wójta w 2024 r. przedawnionych zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości oraz w podatku rolnym wraz z odsetkami, mimo że na dzień wydania decyzji zobowiązania te były już przedawnione, a tym samym wygasły.
Jako przyczynę nieprawidłowości RIO wskazała zaniechanie terminowego odpisania przedawnionych zobowiązań z ksiąg rachunkowych jednostki. W konsekwencji w ramach wniosków pokontrolnych organ nadzoru nakazał zaprzestanie praktyki wydawania decyzji w sprawie umarzania przedawnionych zaległości podatkowych. ©℗

Podstawa prawna

  • art. 59 par. 1, art. 67a, art. 68art. 70 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111; ost.zm. Dz.U. z 2025 r. poz. 1863)