Ministerstwo Finansów zwraca uwagę, że z jednej strony Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej nie jest programem wieloletnim w rozumieniu przepisów. Z drugiej jednak Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w uzasadnieniu do projektu informuje o „mechanizmach umożliwiających zaciąganie zobowiązań wykraczających poza rok budżetowy”.

Pieniądze na ochronę ludności

Od początku prac nad nowelizacją MSWiA wskazuje, że – po ubiegłorocznych doświadczeniach, kiedy z programu na ochronę ludności wydano do początku grudnia niecałe 4,5 mld zł – konieczne jest uelastycznienie zasad jego realizacji. Problemem jest konieczność wydatkowania środków w danym roku budżetowym. W 2025 r. Ministerstwo Finansów zgodziło się na potraktowanie tylko części wydatków w poszczególnych województwach jako niewygasających wraz z upływem roku. Termin ich realizacji wydłużono do 31 marca br.

Samorządy alarmują, że dużych inwestycji infrastrukturalnych, takich jak budowa czy modernizacja schronu, nie da się zrealizować i rozliczyć w takim tempie. Pomóc ma wydłużenie obowiązywania kolejnego Programu z 2 do 5 lat (obecny obowiązuje na lata 2025–2026). Dodatkowo MSWiA wpisało w art. 156 ust 7 wprost zasadę, że w Programie „uwzględnia się ciągłość finansowania inwestycji wieloletnich”. Od początku prac nad projektem resort spraw wewnętrznych przekonuje, że już dziś taka ciągłość jest zapewniona, a nowelizacja ma jednoznacznie wskazać podstawę prawną.

– Okres pięcioletni ma przede wszystkim gwarantować możliwość realizacji inwestycji dłuższych niż rok z zapewnieniem finansowania z Programu. To było oczekiwanie samorządów i trochę niezrozumienie. Dziś, jeśli gmina w uzgodnieniu z wojewodą podejmie decyzję o rozpoczęciu inwestycji i otrzymuje określone środki w danym roku, to musi mieć zagwarantowane finansowanie na zakończenie tej inwestycji – mówi Wiesław Leśniakiewicz, wiceszef MSWiA.

Wątpliwości MF w sprawie funduszy na schrony

Ministerstwo Finansów uważa jednak, że nie jest to takie oczywiste, zwłaszcza że w art. 156 ust. 3 projektu wskazuje się, że program nie jest programem wieloletnim w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Dodatkowo w projekcie zrezygnowano z przepisu mówiącego o możliwości zaciągania przez jednostki sektora finansów publicznych zobowiązań do wysokości 80 proc. limitów wydatków przewidzianych w Programie dla danej jednostki w bieżącym roku, w zakresie wykraczającym poza dany rok budżetowy.

„Wątpliwości może budzić zapewnienie ciągłości finansowania bez wprowadzenia stosownych mechanizmów w ustawie (…) W obecnie zaproponowanym kształcie przedmiotowy projekt nie zawiera przepisów, które pozwoliłyby na zapewnienie środków finansowych wykraczających poza ramy jednego roku budżetowego” – argumentuje MF. Dodaje, że status Programu jako realizowanego przez wielu dysponentów przybiera formę zbliżoną do programu wieloletniego.

Według MSWiA do zapewnienia ciągłości finansowania inwestycji wieloletnich, zakładając wejście w życie projektowanej nowelizacji, wystarczające będzie ujęcie danego przedsięwzięcia przez jednostki samorządu terytorialnego w wieloletniej prognozie finansowej (WPF).

„Stosownie do art. 228 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, uchwała w sprawie WPF może zawierać upoważnienie dla zarządu JST do zaciągania zobowiązań m.in. związanych z realizacją zamieszczonych w niej przedsięwzięć. Organ JST na podstawie dotychczas otrzymanych dotacji, będzie prognozował wysokość dotacji w latach kolejnych. Prawidłowo skonstruowana WPF obejmuje nie tylko prognozę wydatków, ale i dochodów bieżących i majątkowych” – ocenia resort spraw wewnętrznych. W ramach dochodów będą mogły być ujęte dotacje celowe z budżetu państwa na realizację zadań ochrony ludności. MSWiA deklaruje również powrót do przepisu o możliwości zaciągania zobowiązań do wysokości 80 proc. limitów, o ile MF uzna to za konieczne.

Punkty schronienia

Nowelizacja wprowadza też nową formę schronienia dla mieszkańców (np. przed dronami) – punkty schronienia. Według samorządów powinna być ona jednoznacznie oddzielona w przepisach od docelowych obiektów zbiorowej ochrony (budowli ochronnych, czyli schronów i ukryć oraz miejsc doraźnego schronienia). A to dlatego, że te drugie będą spełniać określone warunki techniczne, a punkty nie. W związku z tym MSWiA wprowadziło już definicję punktów. Mają one zabezpieczać przed groźnymi zjawiskami pogodowymi, ale też skutkami użycia konwencjonalnych środków rażenia, w szczególności odłamkami (pisaliśmy o tym w artykule „Powstaną punkty schronienia na wypadek nalotów”, DGP nr 19/2026).

W odpowiedzi na uwagi Związku Powiatów Polskich MSWiA deklaruje również, że punkty schronienia nie będą zaliczane do niezbędnej liczby obiektów zbiorowej ochrony. W najnowszym projekcie nadal jednak są one przewidziane do dokonywania bieżących przeglądów. Ponadto według ZPP należy zrezygnować z możliwości tworzenia punktów tam, gdzie w przyszłości mają powstać miejsca doraźnego schronienia (na wypadek wojny, o ile liczba schronów i ukryć będzie niewystarczająca).

„Miejsca doraźnego schronienia są planowane właśnie po to, by wykorzystywać je w konkretnej sytuacji faktyczno-prawnej. Nie powinny być więc wykorzystywane jako «słabsze» punkty schronienia. Wprowadzi to zamieszanie kategoryzacyjne” – uważa ZPP.

Ochrona ludności w latach 2025-2026
ikona lupy />
Ochrona ludności w latach 2025-2026 / Materiały prasowe

Podstawa prawna

Etap legislacyjny

Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw został skierowany do rozpatrzenia przez Stały Komitet Rady Ministrów