rozwiń ›

Choroba Alzheimera w Polsce: nowa epidemia obok nowotworów i chorób serca

Obok dolegliwości układu krążenia i nowotworów, choroby otępienne stają się jednym z największych wyzwań zdrowotnych współczesnej Polski. Wraz ze starzeniem się populacji, schorzenia neurodegeneracyjne – z chorobą Alzheimera (AD) na czele – dotykają coraz większej liczby rodzin. Co trzeba o niej wiedzieć?

Czym jest choroba Alzheimera? Statystyki w Polsce

Choroba Alzheimera odpowiada za 60–65% wszystkich przypadków otępienia. Jest to proces nieodwracalny, w którym dochodzi do stopniowego niszczenia komórek mózgowych. Choć szacuje się, że w Polsce na choroby otępienne cierpi 550–650 tysięcy osób (z czego ok. 470 tys. to pacjenci z Alzheimerem), przerażający jest fakt, że tylko ok. 18–20% chorych posiada oficjalną diagnozę lekarską.

Ryzyko zachorowania na Alzheimera a wiek

Dane statystyczne jasno pokazują, że wiek jest głównym czynnikiem ryzyka:

  • 65–69 lat – 3% osób
  • 70–74 lat – 6% osób
  • 75–79 lat – 9% osób
  • 80–84 lat – 23% osób
  • 85–89 lat – 40% osób
  • powyżej 90 lat – 69% osób

Pierwsze objawy Alzheimera – czego nie wolno lekceważyć?

W początkowej, przedklinicznej fazie choroby Alzheimera mogą pojawić się dyskretne zaburzenia funkcji poznawczych, które nie zawsze są kojarzone z rozwijającą się demencją. Jednym z pierwszych sygnałów bywa pogorszenie pamięci operacyjnej, czyli trudności z przechowywaniem i przetwarzaniem informacji „tu i teraz”. Osoba może mieć problem z wykonywaniem zadań wymagających planowania, logicznego myślenia czy równoczesnego realizowania kilku czynności.

Do wczesnych symptomów Alzheimera zalicza się również osłabienie funkcji wykonawczych. Objawia się ono trudnością w organizowaniu działań, podejmowaniu decyzji oraz rozwiązywaniu nawet prostych problemów dnia codziennego. Co istotne, tego typu zmiany mogą występować jeszcze zanim pojawią się wyraźne zaburzenia pamięci epizodycznej, czyli zapominanie niedawnych wydarzeń.

Badania wskazują także na spowolnienie przetwarzania informacji jako potencjalny wczesny marker choroby Alzheimera. Osoby w stadium przedobjawowym mogą potrzebować więcej czasu na analizę danych, reagowanie na bodźce czy wykonywanie testów poznawczych.

Wśród pierwszych objawów choroby wymienia się również zmiany społeczno-behawioralne. Może pojawić się obniżenie nastroju, apatia, wycofanie z życia towarzyskiego oraz spadek zainteresowania codziennymi aktywnościami. Takie symptomy bywają mylnie interpretowane jako przemęczenie lub depresja, jednak w niektórych przypadkach stanowią jeden z wczesnych sygnałów rozwijającej się choroby neurodegeneracyjnej.

Najczęstsze sygnały ostrzegawcze [LISTA]:

  • Zaniki pamięci krótkotrwałej: powtarzanie tych samych pytań, zapominanie o niedawnych wydarzeniach.
  • Trudności z codziennymi czynnościami: problemy z gotowaniem, obsługą urządzeń domowych czy płaceniem rachunków.
  • Problemy z mową: "uciekanie" słów, trudności w budowaniu zdań.
  • Dezorientacja: gubienie się w znanych miejscach, mylenie dat i pór roku.
  • Zmiany nastroju i osobowości: apatia, nagła drażliwość, wycofanie się z życia towarzyskiego.
  • Chowanie rzeczy w dziwnych miejscach: np. klucze w lodówce.

Ważne

Ważne: Jeśli zauważysz u bliskiej osoby trudności w ocenie sytuacji (np. błędy w liczeniu pieniędzy) lub zaniedbywanie higieny osobistej, niezwłocznie skonsultuj się z lekarzem.

Diagnostyka choroby Alzheimera: gdzie szukać pomocy?

Proces chorobowy w mózgu zaczyna się na wiele lat przed wystąpieniem wyraźnych symptomów. Niektórzy naukowcy wskazali, że istnieje wyraźny etap choroby, który jest odmienny od klinicznej demencji, a który to można wykrywać dzięki biomarkerom. W stadium tym nie występuje jeszcze jawna demencja, ale mózg już ulega zmianom patologicznym. Co oznacza, że zgodnie z ta koncepcją możliwe jest wykrycie choroby jeszcze zanim pojawią się objawy poznawcze. Na ten moment trwają jednak badania potwierdzające te teorie.

Aktualnie nie istnieje jedno badanie, które jednoznacznie potwierdza Alzheimera. Diagnoza jest procesem złożonym, który wiąże się z wykluczaniem innych przyczyn.

Rozpoznanie choroby opiera się na wywiadzie z chorym i jego bliskimi. Przeprowadzane jest również badanie przedmiotowe i oceniające funkcjonowanie neurologiczne. Diagnostyka obejmuje też testy do oceny zdolności poznawczych.

Ścieżka diagnostyczna w Polsce:

  • Lekarz POZ (rodzinny): pierwszy kontakt. Lekarz ocenia ogólny stan zdrowia i wystawia skierowanie do specjalisty.
  • Psychiatra: do tego specjalisty nie potrzebujesz skierowania. Ocenia on zaburzenia zachowania i pomaga w formalnościach (orzeczenia, zaświadczenia).
  • Neurolog: szuka fizycznych przyczyn otępienia, wyklucza guzy mózgu czy zmiany naczyniowe.
  • Neuropsycholog: przeprowadza profesjonalne testy funkcji poznawczych (pamięć, koncentracja, kojarzenie).

Niezbędne badania:

W procesie diagnostycznym kluczowe są badania obrazowe: tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MR). Pozwalają one ocenić zaniki strukturalne w mózgu i wykluczyć inne schorzenia.

Czy Alzheimera można wyleczyć? Współczesne metody terapii

Obecnie medycyna nie zna leku, który całkowicie cofnąłby zmiany w mózgu. Jednak wczesna diagnoza to klucz do lepszego życia. Dostępne są jednak środki farmakologiczne, które spowalniają postęp choroby.

Leczenie farmakologiczne i niefarmakologiczne:

  • Leki objawowe: dostępne w Polsce preparaty pozwalają spowolnić postęp choroby i łagodzić zaburzenia pamięci.
  • Dieta i styl życia: najskuteczniejszą formą wsparcia terapii jest dbałość o serce, zdrowa dieta oraz ciągła aktywność intelektualna i fizyczna.
  • Regularność: kluczem do sukcesu jest przyjmowanie leków w stałych dawkach.