rozwiń ›

Majątek wspólny a odrębny: co tak naprawdę należy do ciebie?

Z chwilą zawarcia związku małżeńskiego między żoną i mężem powstaje wspólność majątkowa (ustawowa). Dzieje się to z mocy prawa, chyba że małżonkowie zdecydują się na uregulowanie stosunków majątkowych, podpisując umowę.

Wspólność majątkowa jest najczęściej spotykanym ustrojem majątkowym między małżonkami w Polsce. Charakteryzuje się ona tym, że istnieją trzy, a nie - wbrew powszechnej opinii - jeden majątek. W przypadku wspólności majątkowej istnieje majątek:

  1. wspólny,
  2. odrębny majątek męża,
  3. odrębny majątek żony.

Co wchodzi w skład majątku wspólnego? Sprawdź, co po ślubie jest wspólne. Art. 31 KRiO

Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazują, co trafia do każdego z nich. I tak, majątek wspólny obejmuje przede wszystkim:

  1. dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,
  2. kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie,
  3. pobrane wynagrodzenia za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
  4. środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
  5. oszczędności zgromadzone na koncie OIPE oraz na subkoncie OIPE każdego z małżonków (art. 31 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Majątek osobisty małżonków. Te rzeczy są tylko twoje

  1. Prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy.
  2. Prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom.
  3. Prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie.
  4. Przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej.
  5. Przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił.
  6. Przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
  7. Przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków.
  8. Przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków.
  9. Przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość.
  10. Wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków.

Samodzielne decyzje finansowe w małżeństwie. Gdzie kończy się twoja swoboda?

Wspólność majątkowa sprowadza się do tego, że małżonkowie są współposiadaczami nabytych rzeczy i mają takie samo prawo do korzystania z nabytych rzeczy w takim zakresie, w jakim daje się ono pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przed drugiego małżonka.

Choć co do zasady mąż i żona mogą samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, to samodzielny zarząd nie jest nieograniczony. Prawo wskazuje sprawy, w których konieczne jest uzyskanie zgody drugiego małżonka. Obejmą one:

  1. czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków,
  2. czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal,
  3. czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa,
  4. darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.

Zgoda na zaciągnięcie długu – kluczowa granica twojego bezpieczeństwa finansowego

Wybór ustroju majątkowego ma znaczenie nie tylko z perspektywy ewentualnego rozwoju i podziału majątku, ale zwłaszcza ze względu na odpowiedzialność małżonka za zobowiązania. W praktyce sprowadza się to do tego, że wierzyciel męża lub żony może żądać zaspokojenia także z ich majątku wspólnego, a nie tylko z majątku odrębnego dłużnika, jeśli małżonek wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania. Co, gdy nie był ich świadomy?

Art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: ograniczenie odpowiedzialności za długi bez zgody

Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9, a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa (art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Rodzaje małżeńskich umów majątkowych - jak zabezpieczyć swoje interesy

Małżonkowie mogą ograniczyć ryzyko - wspólność majątkowa nie jest jedyną opcją. Polskie prawo umożliwia im zawarcie różnego rodzaju umów majątkowych. Mają do wyboru umowę majątkową:

  1. ustanawiającą rozdzielność majątkową,
  2. ustanawiającą rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków,
  3. rozszerzającą wspólność ustawową,
  4. ograniczającą wspólność ustawową.

Przymusowa rozdzielność majątkowa – ratunek, gdy brakuje zgody na intercyzę

Co do zasady decyzje dotyczące stosunków majątkowych i podpisania umów majątkowych, podejmowane są wspólnie przez małżonków. Niemniej, istnieje w Polsce również przymusowa rozdzielność majątkowa. Pozwala ona – w określonych sytuacjach - na zniesienie decyzją sądu małżeńskiej wspólności majątkowej. Orzeczenie w tej sprawie wydawane jest nawet wbrew woli jednego z małżonków. Znosi ono dotychczasową wspólność majątkową i ustanawia odrębne majątki każdego z małżonków.

- Od chwili jej ustanowienia każde z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem oraz podejmuje decyzje dotyczące swoich finansów. Nowe dochody i nabywane składniki majątkowe nie wchodzą już do majątku wspólnego, lecz stają się wyłączną własnością tego małżonka, który je uzyskał. Każdy z małżonków ponosi również odpowiedzialność za własne zobowiązania. Jednocześnie możliwe staje się późniejsze przeprowadzenie podziału majątku wspólnego, który został zgromadzony przed ustanowieniem rozdzielności – mówi Anita Świercz, radczyni prawna prowadząca własną kancelarię.

Rozdzielność umowna a przymusowa – porównanie. Tabela najważniejszych różnic

Kryterium Rozdzielność majątkowa umowna Rozdzielność majątkowa przymusowa
Sposób ustanowienia Na podstawie umowy zawartej przed notariuszem (akt notarialny) Na podstawie wyroku sądu
Zgoda małżonków Wymagana zgoda obojga małżonków Niewymagana zgoda drugiego małżonka
Charakter decyzji Dobrowolna Przymusowa
Moment ustanowienia Może zostać ustanowiona profilaktycznie, na przyszłość Zwykle jako reakcja na istniejący problem
Przyczyna wprowadzenia Swobodna decyzja małżonków (np. zapobiegawczo) Np. Poważny konflikt, nadmierne zadłużanie się jednego z małżonków, ryzykowne decyzje finansowe, faktyczny rozpad pożycia
Cel Uregulowanie stosunków majątkowych według woli stron Ochrona majątku jednego z małżonków i stabilności finansowej rodziny
Procedura Akt notarialny u notariusza Postępowanie sądowe
Wymóg uzasadnienia Brak konieczności wykazywania szczególnych powodów Konieczność wykazania istotnych powodów przed sądem
Ocena sytuacji Nie wymaga analizy konfliktu czy sytuacji ekonomicznej Każda sprawa oceniana indywidualnie przez sąd

Ważne powody do przymusowej rozdzielności majątkowej: co uzna sąd?

Kiedy można żądać ustanowienia przymusowej rozdzielności majątkowej? Przepisy wskazują na tzw. ważne powody. Argumenty małżonka wnioskującego o rozdzielność oceniane są każdorazowo przez sąd, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy. Co wynika z analizy orzecznictwa?

- Sądy przyjmują, że orzeczenie przymusowej rozdzielności majątkowej jest możliwe w sytuacjach, w których dalsze trwanie wspólności majątkowej nie służy dobru rodziny albo naraża jednego z małżonków na poważne konsekwencje finansowe. W praktyce jako ważne powody wskazuje się m.in. poważne zadłużenie jednego z małżonków i ryzyko egzekucji komorniczej, prowadzenie ryzykownej działalności gospodarczej bez wiedzy lub zgody drugiej strony, ukrywanie dochodów czy nieuczciwe zarządzanie pieniędzmi, uzależnienia skutkujące trwonieniem majątku, faktyczną separację oraz trwały konflikt uniemożliwiający wspólne podejmowanie decyzji majątkowych – informuje radczyni prawna.

Złożenie pozwu to nie wszystko. Sprawdź, dlaczego możesz przegrać sprawę o rozdzielność

Należy podkreślić, że nie każdy wniosek małżonka o ustanowienie przymusowej rozdzielności majątkowej spotka się z pozytywną decyzją sądu. Jak podkreśla mec. Anita Świercz, organ orzekający w sprawie może oddalić wniosek, przykładowo, gdy:

  1. nie ma realnego zagrożenia dla interesów majątkowych jednej ze stron,
  2. spory mają jedynie incydentalny charakter,
  3. wniosek zmierza wyłącznie do uniknięcia odpowiedzialności za wspólne długi,
  4. małżonkowie nadal wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i współdziałają finansowo.

Co to oznacza w praktyce? Kluczowe w takiej sprawie jest udowodnienie, że wspólność majątkowa między małżonkami faktycznie przestała prawidłowo funkcjonować lub naraża jednego z nich na szkodę.

Przymusowa rozdzielność majątkowa: jak złożyć pozew i odciąć się od długów małżonka?

Gdzie złożyć pozew o przymusową rozdzielność?

Postępowanie rozpoczyna się od złożenia pozwu do sądu rejonowego (wydział rodzinny i nieletnich) właściwego dla miejsca zamieszkania. Pamiętaj, że kluczem do wygranej jest precyzyjne uzasadnienie.