Subskrybuj nas na Youtube
Zapisz się na newsletter
Wyrok NSA: stała opieka a prawo do świadczenia pielęgnacyjnego
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 listopada 2025 r. (sygn. I OSK 2130/24) ma duże znaczenie dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami. Sąd jednoznacznie wskazał, jak należy interpretować przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przypomniał urzędom, że kluczowe znaczenie ma rzeczywisty charakter opieki, a nie formalne założenia.
Sprawa dotyczyła córki, która wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad 88-letnią matką, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kobieta była osobą leżącą, miała poważne problemy z poruszaniem się i wymagała pomocy w niemal wszystkich czynnościach dnia codziennego. Córka szczegółowo opisała zakres swojej opieki – od porannej toalety, karmienia i podawania leków, przez sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków, organizację wizyt lekarskich, aż po nocne czuwanie. Z powodu opieki nie podejmowała pracy zawodowej.
Mimo to organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy. Kolegium uznało, że zakres opieki nie wyklucza całkowicie możliwości pracy, choćby w niepełnym wymiarze, zwłaszcza że skarżąca ma czworo rodzeństwa, zobowiązanego do współudziału w opiece oraz możliwość skorzystania z usług opiekuńczych.
NSA: kiedy przysługuje świadczenie pielęgnacyjne?
NSA przypomniał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która nie podejmuje pracy lub z niej rezygnuje w celu osobistej opieki nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności albo wymagającą stałej opieki. Decydujące znaczenie ma istnienie bezpośredniego związku między rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki. To właśnie ten związek powinien być rzetelnie badany przez organy administracji.
Opieka musi być realna, a nie „teoretyczna”
Sąd podkreślił, że opieka nie może być oceniana w sposób abstrakcyjny. Musi mieć charakter rzeczywisty i na tyle intensywny, aby obiektywnie utrudniała lub uniemożliwiała podjęcie pracy. Do jej zakresu zaliczają się nie tylko czynności pielęgnacyjne i medyczne, lecz także codzienne obowiązki: przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pomoc w poruszaniu się, organizowanie leczenia czy załatwianie spraw urzędowych – o ile osoba z niepełnosprawnością nie jest w stanie wykonywać ich samodzielnie.
NSA wyraźnie zaznaczył, że przepisy nie przewidują żadnego „limitu godzin” opieki. Każda sprawa musi być oceniana indywidualnie, z uwzględnieniem stanu zdrowia, rodzaju niepełnosprawności, sprawności psychicznej i fizycznej oraz warunków życia podopiecznego.
NSA: rodzeństwo nie wyklucza prawa do świadczenia
Jednym z najważniejszych wniosków z wyroku jest stanowisko dotyczące obecności innych osób zobowiązanych do alimentacji. NSA wskazał jednoznacznie, że samo istnienie rodzeństwa nie może być powodem odmowy świadczenia pielęgnacyjnego.Ustawa nie określa, które dziecko ma sprawować opiekę. Jeżeli jedno z nich faktycznie przejęło codzienną opiekę i z tego powodu nie pracuje, spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia – niezależnie od tego, że inni członkowie rodziny teoretycznie mogliby pomóc. Liczy się rzeczywisty stan faktyczny, a nie hipotetyczna możliwość wsparcia.
Co wyrok NSA oznacza dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami?
Wyrok NSA wzmacnia pozycję opiekunów w sporach z urzędami i jasno pokazuje, że:
- nie można automatycznie odmawiać świadczenia z powodu istnienia rodzeństwa,
- zakres opieki musi być oceniany całościowo,
- nie istnieje żaden formalny limit godzin opieki,
- kluczowe znaczenie ma realna rezygnacja z pracy z powodu opieki.
Orzeczenie potwierdza, że świadczenie pielęgnacyjne ma służyć faktycznemu wsparciu osób, które poświęcają swoją aktywność zawodową, by zapewnić bliskim codzienną, osobistą pomoc.
Podstawa prawna:
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 listopada 2025 r. (sygn. I OSK 2130/24)
