Subskrybuj nas na Youtube
Zapisz się na newsletter
- Od 1 stycznia 2026 r. ZUS kontroluje L4 inaczej. Te zasady już obowiązują
- Jednoosobowe orzekanie w ZUS od 2026 roku. Decyzje zapadają szybciej
- ZUS może sprawdzić więcej niż dotąd – także dokumentację medyczną chorego
- Praca na L4 w 2026 roku jest możliwa. Ale tylko w jednym przypadku
- Kiedy w 2026 roku naprawdę można stracić zasiłek chorobowy
Dla wielu osób kluczowe jest dziś pytanie, czy w 2026 roku L4 nadal daje taką samą ochronę jak wcześniej. Nowe przepisy pokazują jedno: wszystko zależy od zachowania chorego i od tego, jak zareaguje na kontrolę ZUS.
Od 1 stycznia 2026 r. ZUS kontroluje L4 inaczej. Te zasady już obowiązują
Zmiany wynikają z nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przygotowanej przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i uchwalonej przez Sejm pod koniec 2025 r. Od Nowego Roku obowiązują już w praktyce i nie są tylko projektem ani zapowiedzią. Najważniejszy sygnał dla pracowników jest prosty: ZUS nie tylko częściej kontroluje, ale też szybciej reaguje. I ma do tego nowe narzędzia.
Jednoosobowe orzekanie w ZUS od 2026 roku. Decyzje zapadają szybciej
Od 1 stycznia 2026 r. w obu instancjach orzekania obowiązuje model jednoosobowy. Sprawy trafiają do centrów orzeczniczych działających przy oddziałach Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które przejęły zarówno pierwszą, jak i drugą instancję. To zmiana organizacyjna, ale z bardzo praktycznym skutkiem: decyzje mają zapadać szybciej i bardziej jednolicie w całym kraju. Jednocześnie rozszerzono krąg osób mogących orzekać w określonych sprawach – obok lekarzy także o pielęgniarki i fizjoterapeutów (np. przy rehabilitacji).
ZUS może sprawdzić więcej niż dotąd – także dokumentację medyczną chorego
Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian jest rozszerzenie uprawnień kontrolnych. ZUS może dziś nie tylko sprawdzić, co robi chory, ale również zażądać dokumentacji medycznej od lekarza wystawiającego zwolnienie lub placówki.
W praktyce kontrola może obejmować m.in.:
- ocenę, czy aktywność chorego nie utrudnia leczenia,
- sprawdzenie zasadności zasiłku opiekuńczego,
- weryfikację zwolnień także po ustaniu tytułu ubezpieczenia.
To oznacza koniec „świętego spokoju” na L4 – szczególnie przy dłuższych zwolnieniach. ZUS skrupulatniej przyjrzy się tym L4, co do których mogą zaistnieć podejrzenia o nadużycia.
Praca na L4 w 2026 roku jest możliwa. Ale tylko w jednym przypadku
To najbardziej kontrowersyjna nowość. Od 1 stycznia 2026 r. możliwe jest wykonywanie pracy w jednym miejscu, będąc na zwolnieniu w innym – ale wyłącznie przy spełnieniu konkretnych warunków. Chodzi o osoby mające więcej niż jeden tytuł ubezpieczenia.
Jeśli zwolnienie dotyczy tylko jednej pracy, a druga nie koliduje z leczeniem, zasiłek nie musi przepaść. Kluczowe są tu jednak ocena stanu zdrowia i charakter obowiązków. To rozwiązanie ma pomóc osobom pracującym na kilku umowach, ale jednocześnie daje ZUS-owi jasną podstawę do cofnięcia świadczenia, jeśli granice zostaną przekroczone.
Przykład
Wykładowca akademicki pracuje na dwóch uczelniach: w jednej prowadzi zajęcia stacjonarne ze studentami (bez możliwości realizacji w formie zdalnej), a w drugiej pracuje online - prowadzi wyłącznie zajęcia przez internet. Niestety, naukowiec złamał nogę i nie nie jest w stanie poruszać się i tym samym dotrzeć fizycznie na uczelnię. W takiej sytuacji może on otrzymać L4 w pierwszej pracy, a w drugiej nadal może pełnić swoje obowiązki zdalnie.
Kiedy w 2026 roku naprawdę można stracić zasiłek chorobowy
Nowe przepisy precyzują sytuacje, w których ZUS może zakwestionować zwolnienie lekarskie. Zasiłek można stracić m.in. wtedy, gdy:
- wykonujesz pracę zarobkową niezgodną z celem zwolnienia,
- podejmujesz aktywności, które wydłużają chorobę (np. remont mieszkania),
- ignorujesz wezwania lub kontrole ZUS.
To już nie są ogólne klauzule – w 2026 r. mają konkretne konsekwencje finansowe, czyli utratę zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia. A są to często niemałe pieniądze. Ile można ostać na L4? Piszemy o tym w artykule: L4 w 2026 roku: nowe stawki za 1 dzień choroby. Tyle zapłaci ZUS po podwyżce płacy minimalnej.
„Praca niezgodna z celem zwolnienia” – co to znaczy po zmianach w 2026 roku
W nowych przepisach nie chodzi tylko o sam fakt pracy, ale o to, czy dana aktywność utrudnia leczenie lub rekonwalescencję. Ustawodawca i Zakład Ubezpieczeń Społecznych jasno rozróżniają dwie rzeczy:
- pracę zarobkową (każda czynność wykonywana w celu osiągnięcia dochodu),
- cel zwolnienia lekarskiego, czyli powrót do zdrowia.
Jeśli jedno koliduje z drugim – zasiłek może zostać cofnięty. Za pracę niezgodną z celem zwolnienia uznaje się taką aktywność, która obciąża organizm w sposób sprzeczny z zaleceniami lekarskimi, wydłuża chorobę lub opóźnia rekonwalescencję oraz stoi w sprzeczności z powodem wystawienia L4, nawet jeśli jest „lekka” lub wykonywana krótko.
Przykład
Michał ma L4 z powodu silnych bólów kręgosłupa. Lekarz zalecił ograniczenie siedzenia i wysiłku fizycznego.
W czasie zwolnienia Michał: prowadzi szkolenia online dla swojej firmy, przygotowuje płatne prezentacje, wystawia faktury.
Efekt: Choć praca odbywa się „przy komputerze”, ZUS może uznać ją za pracę niezgodną z celem zwolnienia, bo: wymaga długiego siedzenia, jest czynnością zarobkową i stoi w sprzeczności z zaleceniami lekarskimi. W takiej sytuacji zasiłek chorobowy może zostać cofnięty, a wypłacone pieniądze – do zwrotu.
Kontrola L4 w 2026 roku. Najważniejsze różnice po zmianach przepisów
| Obszar | Przed 2026 r. | Od 1 stycznia 2026 r. |
| Orzekanie | komisje, długie procedury | jednoosobowe decyzje w obu instancjach |
| Kontrola | głównie wizyty | wizyty, wezwania, dokumentacja medyczna |
| Praca na L4 | co do zasady zakazana | możliwa przy kilku tytułach ubezpieczenia |
| Reakcja ZUS | często po czasie | szybsze decyzje i cofanie świadczeń |
Dlaczego jedni na nowych zasadach L4 zyskają, a inni stracą
Dla pracowników korzystających z L4 zgodnie z przeznaczeniem zmiany mogą być niemal niewidoczne. System ma być bardziej przewidywalny i szybszy. Ale osoby korzystające z „łatwych zwolnień” lub ignorujące formalności muszą liczyć się z realnym ryzykiem zwrotu pieniędzy.
Podstawa prawna zmian w L4 obowiązujących od 1 stycznia 2026 r.
- Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
- Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
- Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
