Początkiem sprawy była umowa dzierżawy gruntów rolnych należących do Skarbu Państwa, którą 1 września 1995 r. zawarła spółka z ówczesną Agencją Nieruchomości Rolnych (ANR). Umowę zawarto na 15 lat, a po upływie tego terminu przedłużono ją do 1 września 2020 r.

W lutym 2012 r. agencja zdecydowała o wyłączeniu z dzierżawy 30% powierzchni użytków rolnych. Spółka wyraziła na to zgodę i umowa dzierżawy została zmieniona, ale jednocześnie spółka złożyła oświadczenie o zamiarze skorzystania z prawa pierwokupu wyłączonych z dzierżawy działek. Agencja nie podjęła w tej kwestii żadnych decyzji ani rozmów, a grunty miały wrócić do zasobów skarbowych, co też się stało.

Pozew o sprzedaż gruntów

W tej sytuacji spółka skierowała do sądu pozew o zobowiązanie Agencji (później już Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, będącego następcą prawnym ANR) do złożenia stosownego oświadczenia woli w sprawie sprzedaży jej wyłączonych z dzierżawy gruntów. Roszczenie to spółka wywodziła z art. 29 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Przewiduje on pierwszeństwo w nabyciu państwowych nieruchomości rolnych m.in. dzierżawcy zbywanej nieruchomości, jeżeli dzierżawa trwała faktycznie przez okres co najmniej 3 lat.

Przywołała również art. 4 ust. 7 nowelizacji tej ustawy z 16 września 2011 r., który z kolei przewiduje, że w przypadku dokonania zmiany umowy dzierżawy dzierżawcy przysługuje uprawnienie do zakupu całości albo, za zgodą Agencji Nieruchomości Rolnych, części nieruchomości, która pozostała przedmiotem dzierżawy, z zastosowaniem prawa pierwszeństwa, niezależnie od faktycznego czasu trwania umowy dzierżawy.

Powództwo to jednak zostało oddalone, a podobny los spotkał apelację spółki, która skierowała do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną.

SN przesądza sprawę

Zanim jednak została rozpatrzona, SN w składzie rozszerzonym wydał uchwałę (sygn. akt III CZP 8/24). Zgodnie z nią przyznanie dzierżawcy nieruchomości rolnej Skarbu Państwa – na podstawie art. 4 ust. 7 ustawy z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych innych ustaw – uprawnienia do zakupu nieruchomości z zastosowaniem prawa pierwszeństwa przewidzianego w art. 29 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie skutkuje obowiązkiem drugiej strony podjęcia czynności zmierzających do zawarcia umowy sprzedaży tej nieruchomości.

Po tym orzeczeniu sprawę rozpoznał skład kasacyjny i skargę spółki oddalił.

– Dzierżawca nie może doprowadzić do przymusowego zawarcia umowy przenoszącej własność dzierżawionych nieruchomości rolnych również wtedy, gdy zostaną spełnione przesłanki powstania uprawnienia przewidziane w tym przepisie włącznie z dokonaniem zawiadomień o przeznaczeniu do sprzedaży i wysokości potencjalnej ceny. Uchwała składu 7 sędziów rozstrzygnęła to definitywnie. Wynika z niej także, iż po stronie KOWR nie powstaje obowiązek działań, których skutkiem byłaby sprzedaż nieruchomości rolnych – podkreślił w ustnym uzasadnieniu sędzia-sprawozdawca Kamil Zaradkiewicz.