Plan ogólny gminy Godziszów unieważniony przez strefy z zabudową mieszkaniową
Uchwała w sprawie planu ogólnego gminy Godziszów (woj. lubelskie) podzieliła los poprzednich uchwał z województwa śląskiego: Pyskowic, Jejkowic, Sławkowa, Siemianowic Śląskich i Tychów. W przypadku Pyskowic druga próba okazała się już skuteczna i gmina ma ważny plan ogólny.
Wojewoda lubelski stwierdził, że gmina Godziszów w swoim planie ogólnym wyznaczyła zbyt wiele stref z możliwością zabudowy mieszkaniowej. Zgodnie z art. 13d ust. 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2024 poz. 1130 ze zm., dalej: ustawa) strefy wielofunkcyjne z zabudową mieszkaniową lub zagrodową wyznacza się w pierwszej kolejności na obszarach, dla których określono takie przeznaczenie w obowiązujących planach miejscowych, obszarach uzupełnienia zabudowy oraz obszarach z istniejącą zabudową o funkcji mieszkaniowej, z wyłączeniem luk w tej zabudowie.
"Suma chłonności terenów niezabudowanych w tych strefach w całej gminie, w tym luk w istniejącej zabudowie, nie może być mniejsza niż 70% oraz większa niż 130% wartości zapotrzebowania na nową zabudowę mieszkaniową w gminie. W przypadku gdy suma chłonności terenów niezabudowanych, w tym luk w istniejącej zabudowie, jest większa niż 130% wartości zapotrzebowania na nową zabudowę mieszkaniową w gminie, dopuszcza się wyznaczenie stref planistycznych z zabudową mieszkaniową lub zagrodową na tych obszarach oraz nie wyznacza się tych stref planistycznych na pozostałych obszarach gminy" – wskazał wojewoda w uzasadnieniu.
Po analizie planu ogólnego gminy Godziszów okazało się, że suma chłonności terenów niezabudowanych przekracza 130% zapotrzebowania na nową zabudowę mieszkaniową. Dlatego też gmina nie mogła wyznaczyć dodatkowych terenów pod zabudowę mieszkaniową – poza tymi wspomnianymi w art. 13d ust. 1 ustawy. Zrobiła to jednak w kilkunastu przypadkach.
"W złożonych wyjaśnieniach wójt Gminy Godziszów wskazał, że działki, co do których dokonano rozszerzenia, zostały zakwalifikowane do stref z zabudową mieszkaniową na podstawie analiz ich faktycznego zagospodarowania. Ocena ta została przeprowadzona w oparciu o inwentaryzację urbanistyczną, analizę chłonności terenów oraz lokalne uwarunkowania przestrzenne i rolnicze gminy. Zdaniem wójta, ze względu na istniejącą zabudowę, kształt działek oraz ukształtowanie terenu, działki te nie stwarzały realnych możliwości dalszej zabudowy mieszkaniowej, a przyjęte rozwiązania miały na celu dostosowanie ustaleń planu ogólnego do rzeczywistych warunków przestrzennych" – czytamy w uzasadnieniu do rozstrzygnięcia nadzorczego wojewody. Dodał on, że brak jest podstaw, aby uznać takie działania za zgodne z przepisami.
– Strefy planistyczne powinny być wyznaczane w oparciu o granice użytków gruntowych wynikające z ewidencji gruntów i budynków. Przyjęcie innych, uznaniowych kryteriów mogłoby prowadzić do niekontrolowanego powiększania stref planistycznych, bez realnej możliwości kontroli przez organ nadzoru, a w skrajnych przypadkach także do sankcjonowania stanu faktycznego wynikającego z nielegalnego zagospodarowania nieruchomości – uważa Sebastian Witek, naczelnik Wydziału Architektury w Urzędzie Miasta Rybnika.
Plan ogólny unieważniony w całości
Wojewoda lubelski zdecydował się na stwierdzenie nieważności Uchwały nr XXV/112/2025 Rady Gminy Godziszów z dnia 28 listopada 2025 r. w sprawie uchwalenia planu ogólnego Gminy Godziszów w całości. Po poprzednich decyzjach wojewody śląskiego samorządy apelowały do parlamentarzystów o wskazanie w przepisach wprost, że również w przypadku pierwszego planu ogólnego wojewoda może stwierdzić jego nieważność w części. Chodziło o to, aby nie unieważniać dokumentu w odniesieniu do całej gminy, jeśli błąd dotyczy np. jednej strefy planistycznej.
Takie zmiany w przepisach wprowadzono na mocy ustawy z 5 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 poz. 1668). W życie weszły już przepisy, zgodnie z którymi "dopuszcza się stwierdzenie nieważności uchwały rady gminy w sprawie planu ogólnego gminy w części, również w odniesieniu do pierwszego planu ogólnego gminy w danej gminie". Wojewoda lubelski nie zdecydował się jednak na taki krok i stwierdził nieważność całej uchwały.
Racjonalna decyzja wojewody
W rozstrzygnięciu nadzorczym Wojewody Lubelskiego nie wskazano wprost przyczyn, dla których nie skorzystano z możliwości częściowego unieważnienia planu ogólnego. W mojej ocenie przesądzająca była skala naruszeń. Z uzasadnienia rozstrzygnięcia wynika, że suma chłonności terenów niezabudowanych przekraczała 130% zapotrzebowania na nową zabudowę mieszkaniową w gminie. W takiej sytuacji gmina, sporządzając plan ogólny, nie była uprawniona do wyznaczania stref wielofunkcyjnych z zabudową mieszkaniową oraz zagrodową poza obszarami wskazanymi w art. 13d ust. 1 ustawy, tj. poza obszarami, dla których w obowiązujących miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego określono przeznaczenie umożliwiające realizację funkcji mieszkaniowej, obszarami uzupełnienia zabudowy oraz obszarami z istniejącą zabudową o funkcji mieszkaniowej.
Wątpliwości wojewody dotyczyły aż 17 stref planistycznych, 16 stref wielofunkcyjnych z zabudową zagrodową oraz jednej strefy wielofunkcyjnej z zabudową jednorodzinną. Częściowe unieważnienie planu ogólnego w zakresie tych stref prowadziłoby do sytuacji, w której znaczna część obszaru gminy pozostałaby bez ustaleń planu ogólnego.
Dodatkowo należy pamiętać, że plan ogólny jest aktem sporządzanym w postaci danych przestrzennych. Trudno wyobrazić sobie, w jaki sposób miałby funkcjonować załącznik do planu ogólnego, gdyby stwierdzono nieważność jedynie fragmentów poszczególnych stref planistycznych obejmujących wybrane nieruchomości. Z kolei stwierdzenie nieważności w zakresie całych stref planistycznych prowadziłoby do sytuacji, w której znaczna część obszaru gminy pozostałaby bez ustaleń planu ogólnego.
W mojej ocenie w tym konkretnym przypadku unieważnienie planu ogólnego w całości należy uznać za rozwiązanie racjonalne. Dla gminy korzystniejsze będzie usunięcie wskazanych naruszeń i ponowne uchwalenie planu ogólnego.
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie nadzorcze nr IF-II.4131.64.2025 Wojewody Lubelskiego z dnia 5 stycznia 2026 r. stwierdzające nieważność uchwały nr XXV/112/2025 Rady Gminy Godziszów z dnia 28 listopada 2025 r. w sprawie uchwalenia planu ogólnego Gminy Godziszów