Status "samotnego rodzica" w 2026 r.: czy wspólne zamieszkiwanie z partnerem bez ślubu przekreśla prawo do ulgi?

Kto może rozliczyć się jako samotny rodzic w 2026 roku?

Status osoby samotnie wychowującej dziecko w 2026 roku pozwala na skorzystanie z preferencyjnego rozliczenia podatku dochodowego w PIT za 2025 rok, co w konsekwencji może znacząco obniżyć wysokość należnej daniny. Ulga ta została wprowadzona z myślą o podatnikach, którzy faktycznie samodzielnie sprawują opiekę nad dzieckiem i ponoszą ciężar jego utrzymania.

Na czym polega preferencyjne rozliczenie PIT samotnego rodzica?

Preferencyjne rozliczenie polega na obliczeniu podatku od połowy osiągniętego dochodu, czyli od podstawy opodatkowania pomniejszonej wcześniej o przysługujące ulgi. Co to oznacza w praktyce? Niższy podatek niż przy standardowym rozliczeniu. Z tej formy opodatkowania mogą jednak skorzystać wyłącznie osoby spełniające określone warunki ustawowe.

Kto jest uznawany za osobę samotnie wychowującą dziecko?

Za osobę samotnie wychowującą dziecko uznaje się podatnika, który w danym roku podatkowym faktycznie samodzielnie zajmuje się wychowaniem dziecka, bez stałego udziału drugiego rodzica lub opiekuna. Jednocześnie musi on znajdować się w jednej z poniższych sytuacji życiowych:

• jest panną lub kawalerem,
• jest wdową lub wdowcem,
• jest rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, wobec której orzeczono separację,
• pozostaje w związku małżeńskim, ale jego małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

Czy konkubinat i opieka naprzemienna wykluczają preferencyjne rozliczenie?

Czy życie w nieformalnym związku (konkubinacie) wyklucza ulgę? Prawo do preferencyjnego rozliczenia dochodów nie przysługuje, jeśli dziecko jest wychowywane wspólnie z drugim rodzicem lub innym opiekunem.

• Opieka naprzemienna: jeśli oboje rodziców bierze czynny udział w wychowaniu (np. na mocy orzeczenia sądu o opiece naprzemiennej), żadne z nich nie może rozliczyć się jako samotny rodzic.
• Partner niebędący rodzicem: samo zamieszkiwanie z nowym partnerem (niebędącym ojcem/matką dziecka) teoretycznie nie odbiera statusu, o ile partner ten nie uczestniczy w procesie wychowawczym. Fiskus może jednak uznać, że wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego ułatwia opiekę, co bywa przedmiotem sporów z urzędem skarbowym.

Kiedy możesz rozliczyć się jako osoba samotnie wychowująca dziecko?

Nie wszyscy skorzystają z ulgi. Z preferencyjnego rozliczenia PIT jako samotny rodzic można skorzystać, gdy wychowuje się dziecko spełniające określone w przepisach kryteria wiekowe, edukacyjne lub zdrowotne oraz mieści się w limitach dochodowych.

Limity dochodowe osoby samotnie wychowującej dziecko

Prawo przewiduje pewne ograniczenia. Z preferencyjnego rozliczenia PIT nie skorzystają samotni rodzice, których dochód za 2025 rok przekroczył 112 000 zł.

Dzieci uprawniające do ulgi: wiek, nauka i status zdrowotny

Możesz skorzystać z preferencji w PIT za 2025 rok, jeśli Twoje dzieci są:

• małoletnie (poniżej 18. roku życia).
• pełnoletnie i otrzymują zasiłek/dodatek pielęgnacyjny lub rentę socjalną (bez względu na wiek).
• uczące się do 25. roku życia – pod warunkiem, że kontynuują naukę w szkołach lub na uczelniach wyższych (również za granicą).

Limit dochodów dziecka w 2025/2026 roku – nie przekrocz tej kwoty

W przypadku dzieci, obowiązuje limit zarobków. Nie może ono osiągnąć dochodów przekraczających 12-krotność renty socjalnej (według stanu na grudzień roku podatkowego). Do limitu wliczają się dochody z pracy (skala podatkowa), giełdy (19% podatek) oraz przychody objęte „ulgą dla młodych”.

Jakie formy opodatkowania wykluczają status samotnego rodzica?

Istnieją sytuacje, w których forma opodatkowania uniemożliwia skorzystanie z ulgi. Podatnik nie rozliczy się w ten sposób, jeśli on lub jego dziecko prowadzi działalność opodatkowaną:

• podatkiem liniowym (19%). Wyjątek: dochody z najmu lub dzierżawy poza działalnością gospodarczą,
• ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych (wyjątkiem jest najem prywatny).
• opodatkowanie na podstawie przepisów o podatku tonażowym albo ustawy o aktywizacji przemysłu okrętowego i branż powiązanych.

Rezydencja podatkowa a prawo do ulgi dla rodziców mieszkających za granicą

Z preferencyjnego rozliczenia PIT za 2025 rok dla osoby samotnie wychowującej dziecko można skorzystać wyłącznie wtedy, gdy w roku podatkowym spełniono warunki dotyczące miejsca zamieszkania dla celów podatkowych. Uprawnienie do rozliczenia jako samotny rodzic przysługuje osobom, które w danym roku podatkowym były:

• polskimi rezydentami podatkowymi, albo
• nierezydentami, których miejscem zamieszkania był inny kraj Unii Europejskiej, państwo Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub Konfederacja Szwajcarska.

Łączenie ulgi dla samotnego rodzica z ulgą prorodzinną

Rozliczając się jako osoba samotnie wychowująca dziecko, podatnik zachowuje prawo do wszystkich ulg podatkowych dostępnych przy standardowym rozliczeniu. Obejmuje to m.in. ulgę prorodzinną na dziecko.