Mieszkasz z „drugą połówką”? Nadal możesz rozliczyć PIT jako samotny rodzic. Przełomowy wyrok WSA

Zasady ulgi dla samotnego rodzica: na czym polega preferencyjne rozliczenie PIT?

Preferencyjne rozliczenie PIT polega na opodatkowaniu tylko połowy dochodów. W praktyce oznacza to, że podstawę opodatkowania najpierw pomniejsza się o przysługujące ulgi, a następnie dzieli na dwa. Od otrzymanej kwoty obliczany jest podatek na zasadach ogólnych (wg skali podatkowej), który następnie mnożony jest przez dwa. Dzięki takiemu rozwiązaniu samotni rodzice mogą zapłacić fiskusowi mniejszą daninę. Muszą jednak liczyć się z tym, że organy podatkowe interpretują bardzo rygorystycznie pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko. Jak pokazuje orzecznictwo, fiskus nie zawsze ma rację. Potwierdza to korzystny dla podatników wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Kielcach, dotyczący rozwiedzionej matki wychowującej dziecko z poprzedniego związku, a jednocześnie posiadającej drugie - z partnerem, z którym nie zawarła małżeństwa.

Wspólne dziecko z partnerem a ulga w PIT na syna z poprzedniego związku

Sprawa dotyczyła kobiety, która od października 2017 r. była rozwódką. Z pierwszego małżeństwa posiada syna. W wyroku rozwodowym sąd pozostawił władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jednak w praktyce ojciec dziecka zerwał wszelkie kontakty z synem. W związku z czym w 2023 roku sąd pozbawił byłego męża władzy rodzicielskiej. Ojciec chłopca nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, co zmuszało matkę dziecka do złożenia właściwego wniosku do komornika. W latach 2019–2024 syn nieprzerwanie mieszkał tylko z matką, która jako jedyna pobierała na niego świadczenie wychowawcze (obecnie 800+).

Podatniczka wskazała, że od 2019 r. pozostaje w kolejnym związku. Z obecnym partnerem, z którym aktualnie mieszka w jednym domu, ma córkę. Para nie zawarła jednak związku małżeńskiego i nie prowadzi wspólnych finansów. Co prawda córkę wychowują wspólnie, natomiast partner nie uczestniczy w żaden sposób w wychowaniu syna kobiety z pierwszego związku. Nie ponosi również kosztów jego utrzymania.

Wniosek o interpretację indywidualną: status samotnego rodzica w nieformalnym związku

W związku z tym kobieta wystąpiła o indywidualną interpretację podatkową, pytając fiskusa, czy mimo posiadania drugiego dziecka z konkubentem zachowuje status osoby samotnie wychowującej syna oraz czy może skorygować zeznania PIT za wcześniejsze lata. Urząd skarbowy przyznał jej prawo do preferencyjnego rozliczenia PIT przysługującego samotnemu rodzicowi jedynie za lata 2019–2021. Odmówił natomiast zastosowania ulgi za okres od 2022 r., powołując się na art. 6 ust. 4f ustawy o PIT, obowiązujący od 1 stycznia 2022 r.

Stanowisko fiskusa: jedno wspólne dziecko odbiera prawo do wszystkich ulg?

Zdaniem fiskusa osoba, która wspólnie z drugim rodzicem wychowuje choćby jedno dziecko, traci prawo do rozliczenia jako samotny rodzic – nawet jeśli preferencja dotyczy innego dziecka. W ocenie urzędników fakt wspólnego wychowywania córki z obecnym partnerem automatycznie wyklucza możliwość uznania podatniczki za osobę samotnie wychowującą syna z poprzedniego związku.

Błędna wykładnia przepisów? Podatniczka zarzuca fiskusowi „karanie za drugie dziecko”

Podatniczka nie zgodziła się z taką interpretacją przepisów. Argumentowała, że nowe przepisy ograniczają prawo do ulgi wyłącznie w odniesieniu do dziecka wychowywanego wspólnie lub naprzemiennie, a nie do wszystkich dzieci podatnika. Jej zdaniem fiskus dokonał niewłaściwej wykładni przepisów i błędnie rozszerzył zakres wyłączenia, "karząc ją" w istocie za fakt posiadania drugiego dziecka.

Przełomowy wyrok WSA: partner bez ślubu nie zawsze wyklucza preferencje w PIT

WSA w Kielcach podzielił argumentację skarżącej. Wskazał, że intencją ustawodawcy było przyznanie ulgi temu rodzicowi lub opiekunowi, który faktycznie i samodzielnie wychowuje dziecko w danym roku podatkowym, bez udziału drugiego rodzica w procesie wychowawczym.

Sąd podkreślił, że ustawa o PIT nie pozbawia prawa do preferencyjnego opodatkowania osoby, która mieszka z innymi osobami nieuczestniczącymi w wychowaniu dziecka i nieobowiązanymi do jego utrzymania. Przepisy – zdaniem WSA - nie wykluczają ulgi tylko dlatego, że samotny rodzic pozostaje w nieformalnym związku i ma drugie dziecko wychowywane wspólnie z jego drugim rodzicem.

Przełomowy wyrok WSA: pełen ciężar opieki spoczywał na matce, a nie na partnerze

WSA zwrócił uwagę, że w tej sprawie podatniczka samotnie wychowywała syna – ojciec został pozbawiony władzy rodzicielskiej, nie utrzymywał kontaktów z dzieckiem i nie partycypował dobrowolnie w kosztach jego utrzymania. To na matce spoczywał pełen ciężar opieki, wychowania i zabezpieczenia potrzeb życiowych syna w latach 2019–2024. Jednocześnie sąd zaznaczył, że obecny partner kobiety nie finansował utrzymania jej syna z pierwszego małżeństwa, nie ingerował w jego wychowanie, nie adoptował go ani nie był jego opiekunem prawnym. W konsekwencji nie można uznać, że dziecko było wychowywane wspólnie. W rezultacie WSA uznał, że podatniczka zachowała status osoby samotnie wychowującej dziecko i ma prawo do złożenia korekt zeznań podatkowych za wszystkie lata 2019–2024. Wyrok nie jest prawomocny.

Orzecznictwo

• Wyrok WSA w Kielcach (sygn. akt I SA/Ke 139/25)

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych