Pieniądze z ZUS po śmierci bliskiego. Masz rok na wniosek, inaczej przepadną

Wyjaśniamy, kto może odzyskać pieniądze po zmarłym z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ile maksymalnie można dostać, jak wygląda procedura krok po kroku i gdzie znaleźć formularz ENS.

Niezrealizowane świadczenie z ZUS po zmarłym – co to jest i kiedy chodzi o emeryturę lub rentę?

Z Dziennika Ustaw i informacji publikowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynika jedno: jeśli osoba miała prawo do emerytury lub renty, ale nie zdążyła jej pobrać przed śmiercią, pieniądze nie przepadają automatycznie. Mówimy wtedy o tzw. niezrealizowanym świadczeniu.

To mogą być dwie sytuacje:

• świadczenie było już przyznane, ale nie zostało wypłacone (np. emerytura za miesiąc śmierci),
• zmarły złożył wniosek o emeryturę, rentę lub przeliczenie świadczenia i spełniał warunki, ale nie otrzymał decyzji przed śmiercią.

W praktyce oznacza to, że rodzina może otrzymać kwotę należną od dnia spełnienia warunków do miesiąca śmierci włącznie. I to często są realne pieniądze – nie kilkadziesiąt złotych, lecz pełna miesięczna emerytura, a czasem kilka świadczeń naraz.

Kto może odebrać pieniądze z ZUS po zmarłym? ZUS ma kolejność – małżonek i dzieci są pierwsi

Kolejność nie jest przypadkowa. Wynika wprost z art. 136 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prawo do niezrealizowanego świadczenia przysługuje:

1. W pierwszej kolejności – małżonkowi oraz dzieciom, którzy prowadzili ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe.
2. W drugiej kolejności – małżonkowi i dzieciom, nawet jeśli nie mieszkali razem, o ile nie ma osób z pierwszej grupy.
3. W trzeciej kolejności – innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub osobom, które były na utrzymaniu zmarłego.

Ile można odzyskać z ZUS po śmierci bliskiego? Nie ma limitu kwotowego, liczy się emerytura i okres

Nie ma ustawowego limitu kwotowego. Wysokość zależy wyłącznie od tego, ile wynosiło świadczenie zmarłego i za jaki okres było należne.

W praktyce najczęściej chodzi o:

• pełną emeryturę za miesiąc śmierci,
• wyrównanie po przeliczeniu świadczenia,
• kilka miesięcy świadczeń, jeśli decyzja była w toku.

Przykładowe wypłaty niezrealizowanego świadczenia – brutto, PIT i ile zostaje "na rękę"

ZUS potrąca podatek dochodowy i po zakończeniu roku przesyła PIT-11.

Masz 12 miesięcy na wniosek ENS. Po tym terminie pieniądze z ZUS po zmarłym przepadają

To najważniejsza informacja: wniosek trzeba złożyć w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci. Po tym czasie roszczenie wygasa. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy w tym okresie został już złożony wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.

W praktyce oznacza to jedno – jeśli ktoś zmarł w lutym 2026 r., rodzina ma czas do lutego 2027 r. Po tym terminie pieniądze przepadają bezpowrotnie.

Jakie dokumenty do wniosku ENS: akt zgonu, akt małżeństwa/urodzenia i oświadczenie

Wypłata nie następuje automatycznie. Konieczny jest wniosek ENS o wypłatę niezrealizowanego świadczenia.

Co trzeba przygotować?

• wniosek ENS,
• odpis aktu zgonu (jeśli nie był wcześniej składany),
• akt małżeństwa (w przypadku małżonka),
• akt urodzenia (w przypadku dziecka),
• oświadczenie o wspólnym gospodarstwie domowym – jeśli dotyczy.

Wniosek można złożyć:

• osobiście w dowolnym oddziale ZUS,
• przez pełnomocnika,
• pocztą,
• elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych (PUE ZUS).

Decyzja powinna zostać wydana w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności w sprawie.

Gdzie pobrać formularz ENS i jak wysłać go online przez PUE ZUS?

Formularz ENS:

• dostępny jest w każdej placówce ZUS,
• można go pobrać w wersji elektronicznej ze strony ZUS: Wniosek ENS (kliknij),
• można złożyć elektronicznie przez konto na PUE ZUS.

To ważne: nie jest to wniosek o rentę rodzinną ani zasiłek pogrzebowy. To osobna procedura.

Czy niezrealizowane świadczenie z ZUS wchodzi do spadku?

Nie. Niezrealizowane świadczenie nie jest klasycznym składnikiem masy spadkowej. Wypłacane jest według ustawowej kolejności określonej w przepisach o emeryturach i rentach. To oznacza, że nie trzeba przeprowadzać postępowania spadkowego, by je otrzymać.

Podatek od niezrealizowanego świadczenia: ZUS potrąca PIT i wystawia PIT-11

Od wypłaty ZUS potrąca zaliczkę na podatek dochodowy. Nie potrąca składki zdrowotnej, bo świadczenie trafia jednorazowo jako należność po zmarłym. Po zakończeniu roku osoba, która otrzymała pieniądze, dostaje informację PIT-11 i musi rozliczyć się w zeznaniu rocznym. To ważne zwłaszcza przy większych kwotach – mogą wpłynąć na próg podatkowy.

Dlaczego rodziny tracą pieniądze z ZUS po zmarłym? Bo bez wniosku ENS ZUS nie wypłaci nic

Bo nikt nie informuje rodziny automatycznie. ZUS nie wysyła pisma z informacją: „należy się Państwu niezrealizowane świadczenie”. Urząd reaguje dopiero na wniosek.

W praktyce często wygląda to tak:

• rodzina zajmuje się formalnościami pogrzebowymi,
• składa wniosek o zasiłek pogrzebowy,
• zapomina o świadczeniu za miesiąc śmierci,
• po roku prawo wygasa.

A to bywa kilka tysięcy złotych.

FAQ: niezrealizowane świadczenie z ZUS po zmarłym (ENS, termin 12 miesięcy, podział między dzieci)

Podstawa prawna i dokumenty

• Art. 136 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z późn. zm.)
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe