Rak jelita grubego – statystyki w Polsce i rokowania

Każdego roku w Polsce odnotowuje się blisko 20 tys. zachorowań na nowotwory jelita grubego. Choroba częściej dotyczy mężczyzn – w Polsce rozpoznaje się ją rocznie u ok. 55 na 100 000 mężczyzn oraz u ok. 40 na 100 000 kobiet. Dane epidemiologiczne wskazują, że jest to trzeci najczęściej diagnozowany nowotwór w kraju. Co więcej, w ostatnich latach obserwuje się systematyczny wzrost zarówno zachorowalności, jak i śmiertelności – dotyczy to kobiet i mężczyzn w podobnym stopniu.

Tymczasem wczesne rozpoznanie choroby znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Ze statystyk wynika, że diagnoza w stadium 0 i 1 daje ponad 90% szans na 5-letnie przeżycie. Im późniejsze rozpoznanie raka jelita grubego, tym rokowania są gorsze. W stadium IV mogą spaść nawet do kilku procent. Świadomość pierwszych objawów oraz tzw. symptomów alarmowych pozwala szybciej wdrożyć diagnostykę i wykryć zmiany nowotworowe na etapie, gdy terapia daje najlepsze efekty.

Czym jest rak jelita grubego? Przyczyny i powstawanie nowotworu

Rak jelita grubego to złośliwy nowotwór wywodzący się z komórek nabłonka wyściełającego błonę śluzową jelita. Zmiany mogą rozwijać się w różnych jego odcinkach – w obrębie okrężnicy, esicy lub odbytnicy. W zdecydowanej większości przypadków nowotwór rozwija się na podłożu polipów jelita grubego, czyli uwypukleń błony śluzowej do światła jelita. Ryzyko zezłośliwienia zależy przede wszystkim od wielkości i budowy histologicznej zmiany. Generalnie, im większy polip, tym wyższe prawdopodobieństwo transformacji nowotworowej. Choć wiele polipów ma charakter łagodny, niektóre – w wyniku mutacji genetycznych – mogą przekształcić się w raka. Wyróżnia się dwa główne typy zachorowań:

  • sporadyczne – stanowią większość przypadków,
  • rodzinne (dziedziczne) – obejmujące około 10–30% chorych.

Do najbardziej znanych zespołów genetycznych zwiększających ryzyko należą:

  • rodzinna polipowatość gruczolakowata,
  • zespół Lyncha.

Grupy ryzyka: kto najczęściej choruje na nowotwór jelita?

  • Osoby po 50 roku życia.
  • Pacjenci po przebytych w przeszłości choroby zapalne jelit.
  • Osoby z zespołem metabolicznym (m.in. nadciśnienie, otyłość, cukrzyca).
  • Niska aktywność ruchowa zwiększa ryzyko raka jelita grubego.
  • Palenie tytoniu zwiększa szansę na wystąpienie choroby.
  • Alkoholicy.
  • Uwarunkowanie genetyczne zwiększa ryzyko raka jelita grubego.
  • Źle zbilansowana dieta wpływa na większe ryzyko wystąpienia choroby.
  • Przebyta radioterapia obszaru jamy brzusznej zwiększa ryzyko raka jelita grubego.
  • Ureterosigmoidostomia (500-krotne większe ryzyko rozwoju raka).

Najczęstsze objawy raka jelita grubego – co powinno Cię zaniepokoić?

Rak jelita grubego rozwija się powoli. Niektóre źródła podają, że w niektórych przypadkach jest to nawet 10 lat. Jednak objawy choroby w początkowych stadiach u wielu pacjentów nie dają żadnych objawów. U innych z kolei są niespecyficzne i kojarzone bywają z reguły z innymi dolegliwościami – przykładowo z problemami ginekologicznymi lub chorobą wrzodową.

Nietypowe symptomy: zmęczenie, chudnięcie i zmiana rytmu wypróżnień

Tymczasem do najczęstszych objawów należą:

  • bóle brzucha (przykładowo w lewym podbrzuszu),
  • zmiana rytmu wypróżnień (biegunki, zaparcia lub ich naprzemienne występowanie),
  • uczucie niepełnego wypróżnienia,
  • obecność krwi w stolcu,
  • przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
  • niedokrwistość bez wyraźnej przyczyny,
  • niezamierzona utrata masy ciała.

W przypadku zmian zlokalizowanych w odbytnicy mogą pojawić się także:

  • uczucie parcia na stolec,
  • wrażenie zalegania mas kałowych,
  • bolesne wypróżnienia,
  • krwawienia z odbytu.

Szczególnie niepokojące są objawy alarmowe, takie jak ciemnoczerwona krew w stolcu czy wyczuwalny guz w jamie brzusznej. W bardziej zaawansowanym stadium może dojść do zwężenia światła jelita, co skutkuje cienkimi, „ołówkowymi” stolcami oraz nasilonymi zaburzeniami wypróżniania.

Im wcześniej choroba zostanie wykryta – najlepiej jeszcze przed pojawieniem się wyraźnych objawów – tym większa szansa na skuteczne leczenie. Dlatego każdy niepokojący symptom powinien być wskazaniem do konsultacji lekarskiej i wykonania badań diagnostycznych.

Jak wykryć raka jelita grubego na wczesnym etapie?

Za najskuteczniejszą metodę diagnostyczną uznaje się kolonoskopię. Badanie to umożliwia nie tylko wykrycie zmian nowotworowych, lecz także identyfikację stanów przedrakowych (gruczolaków) oraz jednoczesne usunięcie polipów. Dzięki temu kolonoskopia pełni zarówno funkcję diagnostyczną, jak i profilaktyczną – realnie zmniejsza ryzyko rozwoju raka. Badanie to można wykonać za darmo na NFZ i – co ważne – również pod narkozą.

Test FIT za 40 zł – domowe badanie kału na krew utajoną

Duże znaczenie ma również test FIT, czyli badanie kału na krew utajoną. Wielu ekspertów uważa, że regularne wykonywanie badania odgrywa kluczową rolę we wczesnej diagnostyce raka jelita grubego. Co warto wiedzieć o teście FIT? Jest to nieinwazyjne badanie wykrywające krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Pozwala on wykryć niewidoczne gołym okiem ślady krwi w stolcu. W przypadku dodatniego wyniku konieczne jest pogłębienie diagnostyki – u części osób z takim wynikiem rozpoznaje się nowotwór jelita grubego.

Warto wiedzieć, że badanie kału na krew utajoną charakteryzuje się wysoką czułością w wykrywaniu nowotworów jelita grubego (79–81,8% w przypadku zaawansowanego raka jelita grubego). Z kolei swoistość wynosi ok. 94-98%, co oznacza mało wyników fałszywie dodatnich. Badanie można wykonać na NFZ, a prywatnie w laboratoriach kosztuje ok. 40 zł. Alternatywą dla testu FIT są testy kasetkowe na krew utajoną w kale, które można znaleźć w każdej aptece. Ich cena wynosi kilkanaście złotych.