Nałożenie takiego nowego obowiązku na samorządy przewiduje przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej projekt nowelizacji ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1214 ze zm.), który został przekazany do konsultacji i uzgodnień międzyresortowych. Jego najważniejsza zmiana zakłada dodanie przepisów zawierających delegację do wydania rozporządzenia wprowadzającego standardy świadczenia usług opiekuńczych.

Usługi opiekuńcze będą realizowane zgodnie z standardami

Co do zasady usługi opiekuńcze przysługują w miejscu zamieszkania osobie samotnej, która potrzebuje wsparcia z powodu choroby, wieku lub niepełnosprawności. Obejmują one pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, pielęgnację zaleconą przez lekarza, a także, o ile to możliwe, zapewnianie kontaktu z otoczeniem. Obecnie obowiązujące regulacje wyróżniają trzy rodzaje usług – usługi opiekuńcze „zwykłe”, usługi opiekuńcze w formie sąsiedzkiej oraz specjalistyczne usługi opiekuńcze. Te ostatnie są dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z schorzenia lub niepełnosprawności osoby samotnej i są świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym.

Co istotne, standardy dotyczące wykonywania specjalistycznych usług są już wskazane w rozporządzeniu ministra polityki społecznej z 22 września 2005 r. (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 816), a dzięki zmianie ustawy w odrębnym akcie wykonawczym będą one ustalone także dla usług opiekuńczych „zwykłych” i sąsiedzkich. To rozporządzenie będzie określać standard wykonywania poszczególnych czynności wchodzących w skład usług opiekuńczych, warunki ich realizacji oraz sposób monitorowania oraz oceny ich świadczenia przez gminę.

Kwalifikacje osób świadczących usługi opiekuńcze

Ponadto projekt zakłada uwzględnienie bezpośrednio w przepisach ustawy wymagań, jakie musi spełnić osoba zajmująca się usługami opiekuńczymi. I tak, ich wykonywaniem będzie mogła zajmować się osoba pełnoletnia, która nie jest członkiem rodziny osoby potrzebującej wsparcia, w tym oddzielnie mieszkającym jej zstępnym, wstępnym lub małżonkiem. Będzie ona musiała też mieć ukończone szkolenie z udzielania pierwszej pomocy. Z kolei osoba świadcząca usługi opiekuńcze w formie sąsiedzkiej, poza wspomnianymi wymogami, będzie również musiała mieszkać w najbliższej okolicy osoby samotnej i zostać przez nią zaakceptowana, a także złożyć oświadczenie o zdolności pod względem psychofizycznym do ich wykonywania.

Projektowane zmiany w przepisach ustawy mają wejść w życie następnego dnia po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Podstawa prawna

Etap legislacyjny Projekt ustawy w konsultacjach