Umowa o pracę – co warto o niej wiedzieć?

Nawiązanie stosunku pracy oznacza, że pracownik zobowiązuje się wykonywać określone zadania na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wskazanym przez pracodawcę, w zamian za wynagrodzenie. Stronami stosunku pracy jest pracownik i pracodawca. Etat od innych umów (np. cywilnoprawnych i b2b) odróżnia:

  • odpłatność wykonywanej pracy,
  • podporządkowanie pracownika kierownictwu w firmie,
  • powtarzalność czynności w określonych odcinkach czasowych,
  • obowiązki służbowe są wykonywane w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę,
  • zadania są wykonywane osobiście przez pracownika,
  • pracodawca ponosi ryzyko związane z prowadzoną działalnością.

Zgodnie z przepisami pracodawca, który nawiązał z podwładnym stosunek pracy musi zawrzeć z nim umowę o pracę. Jest to dokument, który potwierdza, że pracownik zobowiązuje się wykonywać określone zadania na rzecz pracodawcy, zgodnie z jego poleceniami oraz w miejscu i czasie przez niego określonym. W zamian pracodawca ma obowiązek zapewnić zatrudnienie i wypłacać wynagrodzenie.

Rodzaje umów o pracę

Prawo reguluje zasady zatrudniania pracowników. Wyróżnia przy tym trzy podstawowe rodzaje umów o pracę, w tym umowy:

  • na okres próbny,
  • na czas określony,
  • na czas nieokreślony.

W jaki sposób można zakończyć umowę o pracę?

Zarówno pracownik, jak i pracodawca mogą podjąć inicjatywę zakończenia współpracy. Kodeks pracy wskazuje kilka dopuszczalnych sposobów zakończenia zatrudnienia. Wymienić wśród nich należy:

  • rozwiązanie umowy za porozumieniem stron,
  • wypowiedzenie z zachowaniem lub bez zachowania okresu wypowiedzenia,
  • wygaśnięcie umowy po upływie terminu, na jaki została zawarta.

Stosunek pracy ustaje również z chwilą zakończenia umowy o terminowej. Zgodnie z prawem wygasa w następujących przypadkach:

  • śmierć pracodawcy,
  • śmierć pracownika,
  • trzymiesięczna nieobecność pracownika z powodu tymczasowego aresztowania,
  • inne sytuacje wymienione w przepisach szczególnych – przykładowo niezgłoszenie przez pracownika powrotu do pracy w ciągu 7 dni, po rozwiązaniu stosunku pracy z wyboru u innego pracodawcy.

Czym jest okres wypowiedzenia umowy o pracę

Rozwiązanie umowy z inicjatywy pracownika lub pracodawcy wiąże się z koniecznością przedstawienia drugiej stronie wypowiedzenia umowy o pracę. Z punktu widzenia przepisów, wypowiedzenie umowy o pracę to jednostronne oświadczenie jednej ze stron skierowane do drugiej, mające na celu zakończenie stosunku pracy po upływie ustalonego okresu wypowiedzenia.

Co powinno zawierać wypowiedzenie umowy o pracę?

Prawo wskazuje elementy, które powinni znaleźć się w takim oświadczeniu. W przypadku wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę, w treści dokumentu powinny być zawarte następujące informacje:

  • miejscowość i datę,
  • dane pracodawcy i pracownika,
  • datę zawarcia umowy obowiązującej strony,
  • oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem z podaniem terminu jego upływu,
  • podanie terminu upływu okresu wypowiedzenia,
  • przyczynę rozwiązania umowy o pracę (w przypadku umów o pracę zawartych na czas nieokreślony lub określony),
  • podpis pracodawcy,
  • pouczenie pracownika o przysługującym mu prawie odwołania do sądu pracy (czyli 21 dni na odwołanie się do sądu pracy, w którego obszarze praca była lub miała być wykonywana, lub sądu właściwego dla siedziby pozwanego, czyli pracodawcy),
  • fakultatywnie podpis i data odebrania pisma przez pracownika.

Nie wszystkie wymienione powyżej elementy muszą znaleźć się w oświadczeniu wręczanym pracodawcy przez podwładnego. Co powinno znaleźć się w wypowiedzeniu umowy o pracę z inicjatywy pracownika? Przede wszystkim:

  • miejscowość i data,
  • dane pracodawcy i pracownika,
  • data zawarcia umowy obowiązującej strony,
  • oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem,
  • podpis pracownika,
  • fakultatywnie podpis i data odebrania pisma przez pracodawcę.

Jak obliczyć okres wypowiedzenia umowy w 2026 roku

Okres wypowiedzenia zależy od rodzaju umowy o pracę i długości całego zatrudnienia u danego pracodawcy. Ile wynosi w 2026 roku?

Umowa na okres próbny:

  • 3 dni robocze, jeżeli okres próbny nie przekracza 2 tygodni.
  • 1 tydzień, jeżeli okres próbny jest dłuższy niż 2 tygodnie.
  • 2 tygodnie, jeżeli okres próbny wynosi 3 miesiące.

Okres wypowiedzenia umowy o pracę na czas określony oraz umowy na czas nieokreślony wynosi:

  • 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy.
  • 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy.
  • 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.

Warto pamiętać, że okresy wypowiedzenia określone w prawie pracy są skuteczne na koniec tygodnia lub miesiąca. Przy czym w przypadku okresów liczonych w tygodniach, koniec stosunku pracy zawsze wypada w sobotę. Co to oznacza w praktyce?

Przykład

We wtorek 7 stycznia 2026 r. pracodawca wręczył pracownikowi wypowiedzenie umowy o pracę na czas określony z zachowaniem dwutygodniowego okresu wypowiedzenia. Umowa wygaśnie w sobotę 24 stycznia 2026 r., czyli w pierwszą sobotę przypadającą po upływie dwóch pełnych tygodni od doręczenia wypowiedzenia.

O czym pamiętać, będąc na okresie wypowiedzenia?

Pracownikowi, któremu firma wręczyła wypowiedzenie umowy lub podpisał z przełożonym porozumienie rozwiązujące umowę, przysługują płatne dni wolne na poszukiwanie pracy. Wynagrodzenie za nie wypłacane jest na analogicznych zasadach, jak w przypadku urlopu wypoczynkowego. Wymiar dni wolnych na poszukiwanie pracy uzależniony jest od długości urlopu wypoczynkowego i wynosi:

  • 2 dni robocze przy wypowiedzeniu do 1 miesiąca,
  • 3 dni robocze przy wypowiedzeniu 3-miesięcznym.

Aby z nich skorzystać, pracownik musi sam złożyć wniosek. Dni wolne na poszukiwanie pracy nie przyznają się automatycznie – trzeba je formalnie zgłosić.

Warto pamiętać, że pracodawca może zwolnić zatrudnionego z wykonywania obowiązków służbowych w okresie wypowiedzenia o pracę. Wówczas należy złożyć podwładnemu oświadczenie z informacją o zwolnieniu go z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia. Powinno zostać ono sporządzone w formie pisemnej i dołączone do akt osobowych pracownika. Pracownik za dni, w których nie świadczył pracy otrzyma wynagrodzenie w pełnej wysokości.