Umowa o pracę – co warto o niej wiedzieć?
Nawiązanie stosunku pracy oznacza, że pracownik zobowiązuje się wykonywać określone zadania na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wskazanym przez pracodawcę, w zamian za wynagrodzenie. Stronami stosunku pracy jest pracownik i pracodawca. Etat od innych umów (np. cywilnoprawnych i b2b) odróżnia:
- odpłatność wykonywanej pracy,
- podporządkowanie pracownika kierownictwu w firmie,
- powtarzalność czynności w określonych odcinkach czasowych,
- obowiązki służbowe są wykonywane w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę,
- zadania są wykonywane osobiście przez pracownika,
- pracodawca ponosi ryzyko związane z prowadzoną działalnością.
Zgodnie z przepisami pracodawca, który nawiązał z podwładnym stosunek pracy musi zawrzeć z nim umowę o pracę. Jest to dokument, który potwierdza, że pracownik zobowiązuje się wykonywać określone zadania na rzecz pracodawcy, zgodnie z jego poleceniami oraz w miejscu i czasie przez niego określonym. W zamian pracodawca ma obowiązek zapewnić zatrudnienie i wypłacać wynagrodzenie.
Rodzaje umów o pracę
Prawo reguluje zasady zatrudniania pracowników. Wyróżnia przy tym trzy podstawowe rodzaje umów o pracę, w tym umowy:
- na okres próbny,
- na czas określony,
- na czas nieokreślony.
W jaki sposób można zakończyć umowę o pracę?
Zarówno pracownik, jak i pracodawca mogą podjąć inicjatywę zakończenia współpracy. Kodeks pracy wskazuje kilka dopuszczalnych sposobów zakończenia zatrudnienia. Wymienić wśród nich należy:
- rozwiązanie umowy za porozumieniem stron,
- wypowiedzenie z zachowaniem lub bez zachowania okresu wypowiedzenia,
- wygaśnięcie umowy po upływie terminu, na jaki została zawarta.
Stosunek pracy ustaje również z chwilą zakończenia umowy o terminowej. Zgodnie z prawem wygasa w następujących przypadkach:
- śmierć pracodawcy,
- śmierć pracownika,
- trzymiesięczna nieobecność pracownika z powodu tymczasowego aresztowania,
- inne sytuacje wymienione w przepisach szczególnych – przykładowo niezgłoszenie przez pracownika powrotu do pracy w ciągu 7 dni, po rozwiązaniu stosunku pracy z wyboru u innego pracodawcy.
Czym jest okres wypowiedzenia umowy o pracę
Rozwiązanie umowy z inicjatywy pracownika lub pracodawcy wiąże się z koniecznością przedstawienia drugiej stronie wypowiedzenia umowy o pracę. Z punktu widzenia przepisów, wypowiedzenie umowy o pracę to jednostronne oświadczenie jednej ze stron skierowane do drugiej, mające na celu zakończenie stosunku pracy po upływie ustalonego okresu wypowiedzenia.
Co powinno zawierać wypowiedzenie umowy o pracę?
Prawo wskazuje elementy, które powinni znaleźć się w takim oświadczeniu. W przypadku wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę, w treści dokumentu powinny być zawarte następujące informacje:
- miejscowość i datę,
- dane pracodawcy i pracownika,
- datę zawarcia umowy obowiązującej strony,
- oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem z podaniem terminu jego upływu,
- podanie terminu upływu okresu wypowiedzenia,
- przyczynę rozwiązania umowy o pracę (w przypadku umów o pracę zawartych na czas nieokreślony lub określony),
- podpis pracodawcy,
- pouczenie pracownika o przysługującym mu prawie odwołania do sądu pracy (czyli 21 dni na odwołanie się do sądu pracy, w którego obszarze praca była lub miała być wykonywana, lub sądu właściwego dla siedziby pozwanego, czyli pracodawcy),
- fakultatywnie podpis i data odebrania pisma przez pracownika.
Nie wszystkie wymienione powyżej elementy muszą znaleźć się w oświadczeniu wręczanym pracodawcy przez podwładnego. Co powinno znaleźć się w wypowiedzeniu umowy o pracę z inicjatywy pracownika? Przede wszystkim:
- miejscowość i data,
- dane pracodawcy i pracownika,
- data zawarcia umowy obowiązującej strony,
- oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem,
- podpis pracownika,
- fakultatywnie podpis i data odebrania pisma przez pracodawcę.
Jak obliczyć okres wypowiedzenia umowy w 2026 roku
Okres wypowiedzenia zależy od rodzaju umowy o pracę i długości całego zatrudnienia u danego pracodawcy. Ile wynosi w 2026 roku?
Umowa na okres próbny:
- 3 dni robocze, jeżeli okres próbny nie przekracza 2 tygodni.
- 1 tydzień, jeżeli okres próbny jest dłuższy niż 2 tygodnie.
- 2 tygodnie, jeżeli okres próbny wynosi 3 miesiące.
Okres wypowiedzenia umowy o pracę na czas określony oraz umowy na czas nieokreślony wynosi:
- 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy.
- 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy.
- 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.
Warto pamiętać, że okresy wypowiedzenia określone w prawie pracy są skuteczne na koniec tygodnia lub miesiąca. Przy czym w przypadku okresów liczonych w tygodniach, koniec stosunku pracy zawsze wypada w sobotę. Co to oznacza w praktyce?
Przykład
We wtorek 7 stycznia 2026 r. pracodawca wręczył pracownikowi wypowiedzenie umowy o pracę na czas określony z zachowaniem dwutygodniowego okresu wypowiedzenia. Umowa wygaśnie w sobotę 24 stycznia 2026 r., czyli w pierwszą sobotę przypadającą po upływie dwóch pełnych tygodni od doręczenia wypowiedzenia.
O czym pamiętać, będąc na okresie wypowiedzenia?
Pracownikowi, któremu firma wręczyła wypowiedzenie umowy lub podpisał z przełożonym porozumienie rozwiązujące umowę, przysługują płatne dni wolne na poszukiwanie pracy. Wynagrodzenie za nie wypłacane jest na analogicznych zasadach, jak w przypadku urlopu wypoczynkowego. Wymiar dni wolnych na poszukiwanie pracy uzależniony jest od długości urlopu wypoczynkowego i wynosi:
- 2 dni robocze przy wypowiedzeniu do 1 miesiąca,
- 3 dni robocze przy wypowiedzeniu 3-miesięcznym.
Aby z nich skorzystać, pracownik musi sam złożyć wniosek. Dni wolne na poszukiwanie pracy nie przyznają się automatycznie – trzeba je formalnie zgłosić.
Warto pamiętać, że pracodawca może zwolnić zatrudnionego z wykonywania obowiązków służbowych w okresie wypowiedzenia o pracę. Wówczas należy złożyć podwładnemu oświadczenie z informacją o zwolnieniu go z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia. Powinno zostać ono sporządzone w formie pisemnej i dołączone do akt osobowych pracownika. Pracownik za dni, w których nie świadczył pracy otrzyma wynagrodzenie w pełnej wysokości.