rozwiń ›

Wnioski: najważniejsze informacje o umowie dożywocia

  1. To nie jest prosta rezygnacja: umowy dożywocia nie można po prostu wypowiedzieć. Wymaga to drogi sądowej lub zgodnego porozumienia stron u notariusza.
  2. Dwa warianty zmian: jeśli relacje są złe, sąd może zamienić opiekę na dożywotnią rentę. Rozwiązanie umowy i zwrot nieruchomości to ostateczność zarezerwowana dla wyjątkowych sytuacji.
  3. Przesłanki do rozwiązania umowy dożywocia: najsilniejsze argumenty w sądzie to agresja nabywcy, znęcanie się, porzucenie dożywotnika bez opieki lub całkowite zerwanie więzi.
  4. Skutek wyroku: rozwiązanie umowy sprawia, że własność nieruchomości automatycznie wraca do zbywcy.
  5. Rozliczenia finansowe: dożywotnik nie musi zwracać kosztów wyżywienia czy ubrań, które otrzymał, ale nabywca może żądać zwrotu nakładów, jeśli np. wyremontował dom.

Co to jest umowa o dożywocie i jakie daje prawa?

Dożywocie oznacza przeniesienie własności nieruchomości w zamian za zobowiązanie się nabywcy do zapewnienia zbywcy (zwanego dożywotnikiem) utrzymania aż do śmierci. Jest umową dwustronnie zobowiązującą, odpłatną i wzajemną, która została uregulowana w przepisach Kodeksie cywilnym.

Podstawa prawna

Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym (art. 908 § 1 Kodeksu cywilnego).

Na czym w praktyce polega dożywocie? Zbywca przenosi prawo własności nieruchomości (mieszkania, domu) na nabywcę. Ten drugi co do zasady przyjmuje dożywotnika, jak domownika, zapewniając mu odpowiednie warunki życia, w tym zamieszkanie i wyżywienie, ubranie, a także wsparcie w trakcie choroby. O ile umowa nie stanowi inaczej, nabywca zobowiązany jest również do organizacji pogrzebu zbywcy, odpowiadającego zwyczajom miejscowym

Rozwiązanie umowy dożywocia a zamiana na rentę – różnice

Umowa dożywocia jest stosunkiem wieloletnim, co oznacza, że mogą wystąpić konflikty i trudności w utrzymaniu prawidłowych relacji między stronami. Na tym nie koniec. Dożywocie jest stosunkiem trwałym, którego nie można wypowiedzieć. Można natomiast żądać jej rozwiązania albo zamiany niektórych lub wszystkich uprawnień na dożywotnią rentę, o czym mowa w art. 913 Kodeksu cywilnego.

Podstawa prawna

Jeżeli z jakichkolwiek powodów wytworzą się między dożywotnikiem a zobowiązanym takie stosunki, że nie można wymagać od stron, żeby pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności, sąd na żądanie jednej z nich zamieni wszystkie lub niektóre uprawnienia objęte treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień. W wypadkach wyjątkowych sąd może na żądanie zobowiązanego lub dożywotnika, jeżeli dożywotnik jest zbywcą nieruchomości, rozwiązać umowę o dożywocie (art. 913 Kodeksu cywilnego)

Kiedy sąd może zamienić dożywocie na rentę? (art. 913 § 1 Kodeksu cywilnego)

Jak wynika z powyższego przepisu, prawo dopuszcza opcję zamiany dożywocia na rentę lub rozwiązanie umowy. Z roszczeniem może wystąpić każda ze stron – zarówno nabywca, jak i dożywotnik. Warto mieć świadomość, że w przypadku zamiany dożywocia na rentęnie ma znaczenia przyczyna powstania konfliktu – liczą się jedynie relacje między stronami.

Wyjątkowe wypadki: kiedy możliwe jest całkowite rozwiązanie umowy?

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku rozwiązania dożywocia. Jak podkreślono w przepisach, może do tego dojść wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach. Co to oznacza w praktyce? Można wskazać kilka konkretnych przykładów.

  1. Złe traktowanie dożywotnika – jeśli nabywca nieruchomości stosuje przemoc fizyczną, znęca się lub w inny sposób krzywdzi dożywotnika, sąd może uznać to za wyjątkowy wypadek uzasadniający rozwiązanie umowy (wyrok SN z 9 kwietnia 1997 r., III CKN 50/97).
  2. Porzucenie dożywotnika – jeżeli nabywca opuszcza nieruchomość, pozostawiając dożywotnika bez opieki, środków do życia i świadczeń przewidzianych w umowie, sąd może rozwiązać dożywocie (wyrok SN z 13 kwietnia 2005 r., IV CK 645/04).
  3. Brak utrzymywania kontaktu i relacji - gdy strony nie utrzymują bezpośredniego kontaktu, a umowa nie jest realizowana, dożywocie może zostać rozwiązane także za obopólną zgodą stron. Warto przy tym zaznaczyć, że przepisy nie wymagają od stron dodatkowych formalności ani szczególnych warunków, poza wykazaniem wyjątkowości zaistniałej sytuacji.

Ważne

Rozwiązanie umowy dożywocia może nastąpić także w drodze pozasądowej, na podstawie porozumienia stron, a więc orzeczenie sądowe o rozwiązaniu takiej umowy w trybie art. 913 § 2 k.c. nie jest konieczne (uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu I Wydział Cywilny z 19 marca 2015 roku, sygn. akt I C 1769/14).

Jakie są skutki rozwiązania umowy dożywocia?

  1. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwiązującego umowę wygasa prawo dożywocia.
  2. Następuje powrotne przejście własności nieruchomości na dożywotnika – zbywcę.
  3. Dożywotnik nie ma obowiązku zwrotu wcześniej otrzymanych świadczeń.
  4. Dożywotnik może dodatkowo żądać świadczeń zaległych do chwili rozwiązania umowy.
  5. Nabywca nieruchomości ma obowiązek zwrotu nieruchomości w stanie, w jakim znajdowała się w chwili rozwiązania umowy.
  6. Nabywcy przysługuje roszczenie względem dożywotnika o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia w przypadku dokonania ulepszeń nieruchomości.

Źródło

  • Kodeks cywilny
  • wyrok Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 50/97
  • wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2005 r., sygn. akt IV CK 645/04
  • wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu I Wydział Cywilny z 19 marca 2015 roku, sygn. akt I C 1769/14
  • www.kancelariawach.pl

Czy umowę dożywocia można wypowiedzieć?

Nie. W uzasadnionych okolicznościach można ją zastąpić rentą lub rozwiązać.

Czy rażąca niewdzięczność nabywcy może być podstawą rozwiązania umowy dożywocia?

Nie. O ile jest ona przesłanką odwołania darowizny, o tyle nie jest wystarczającą przesłanką do rozwiązania umowy dożywocia.

Kto może żądać rozwiązania umowy dożywocia?

Każda ze stron. Zarówno nabywca, jak i dożywotnik.