rozwiń ›

Co to jest darowizna? Definicja i przepisy

Darowizna została uregulowana przez ustawodawcę w Kodeksie cywilnym. Polega na zobowiązaniu darczyńcy do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku (art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego).

Podstawa prawna

Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku (art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego).

Umowa darowizny – najważniejsze informacje

Wbrew powszechnej opinii, darowiznę należy postrzegać jako umowę, a nie jednostronne oświadczenie woli. Co warto o niej wiedzieć? Darowizna należy do umów:

  1. bezpłatnych: obdarowany nie jest zobowiązany do świadczenia w zamian za darowiznę,
  2. konsensualnych: dochodzi do skutku z chwilą porozumienia się darczyńcy i obdarowanego,
  3. kauzalnych: wynika z chęci bezpłatnego przysporzenia drugiej stronie korzyści,
  4. niewzajemnych: brak świadczenia wzajemnego.

Darowizna jest czynnością prawną jednostronnie zobowiązującą, w której występuje darczyńca i obdarowany. Stroną umowy może być zarówno osoba fizyczna, jak i prawna. Warunkiem jest, żeby obdarowany posiadał zdolność prawną.

Ważne

Wyjątek: darowizna obciążona poleceniem na rzecz osoby, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych.

Pieniądze, auto czy mieszkanie? Co może być przedmiotem darowizny?

Przedmiotem darowizny mogą być rzeczy i prawa majątkowe. W tym przykładowo:

  1. pieniądze,
  2. różnorakie przedmioty i dobra majątkowe, np. mieszkanie lub samochód,
  3. prawa, które mogą być przedmiotem sprzedaży,
  4. ustanowienie lub zniesienie prawa majątkowego,
  5. zwolnienie obdarowanego ze zobowiązania, o ile nie zastrzeżono w zamian innego świadczenia.

Tego nie możesz podarować. Lista rzeczy, których prawo nie uznaje za darowiznę

  1. Bezczynszowa dzierżawa.
  2. Nieoprocentowana pożyczka.
  3. Użyczenie
  4. Spadek nienabyty lub nieotwarty.
Nowe przywileje dla rodzin wielodzietnych w 2026 roku. Zmiany w Karcie Dużej Rodziny, o których musisz wiedzieć
Nowe przywileje dla rodzin wielodzietnych w 2026 roku. Zmiany w Karcie Dużej Rodziny, o których musisz wiedzieć

Zobacz również

Odwołanie darowizny z powodu niedostatku. Kiedy darczyńca może żądać zwrotu?

W pewnych okolicznościach darowiznę można odwołać. Przypomina to nieco odstąpienie od umowy, ale występują między tymi czynnościami zasadnicze różnice – darowizna wynika z innych przesłanek i występuje w jej przypadku inny cel społeczny.

Kiedy można odwołać darowiznę? To zależy… W sytuacji, gdy darowizna nie została jeszcze wykonana, darczyńca ma prawo ją odwołać, jeżeli po zawarciu umowy nastąpiło pogorszenie jego sytuacji majątkowej. Uprawnienie to przysługuje wówczas, gdy realizacja darowizny mogłaby zagrozić jego własnemu utrzymaniu albo uniemożliwić wywiązywanie się z ciążących na nim obowiązków o charakterze alimentacyjnym.

Ważne

Uwaga! Odwołanie darowizny nie będzie możliwe, jeżeli darczyńca umyślnie doprowadził do pogorszenia swojej sytuacji majątkowej albo stan ten powstał wskutek jego rażącego niedbalstwa. Co więcej, darczyńca nie jest uprawniony do odwołania darowizny w sytuacji, gdy do stanu niedostatku doszłoby dopiero po spełnieniu świadczenia wynikającego z zawartej umowy darowizny.

Rażąca niewdzięczność obdarowanego – kiedy można odwołać darowiznę?

Co więcej, darczyńca – w określonej sytuacji - może odwołać darowiznę, która została już wykonana. Przykładowo, gdy ojciec przeniósł prawa własności na syna. Obejmuje to sytuacje, gdy obdarowany dopuścił się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności. Co to oznacza w praktyce? Rażąca niewdzięczność obdarowanego może przejawiać się zarówno w działaniu, jak i zaniechaniu wobec darczyńcy. Co ważne - nie zawsze musi jej towarzyszyć otwarta wrogość — wystarczy zachowanie oceniane obiektywnie jako poważnie krzywdzące lub sprzeczne z normami moralnymi albo prawnymi.

Ważne

Darowizna tworzy szczególną więź etyczną, opartą na obowiązku wdzięczności. Rodzi to określone skutki. Rażąca niewdzięczność może polegać m.in. na poważnym naruszeniu obowiązków rodzinnych wobec darczyńcy, a nawet na popełnieniu przestępstwa. Jednocześnie podkreśla się, że nie obejmuje ona zwykłych konfliktów rodzinnych czy drobnych uchybień w relacjach osobistych — musi chodzić o zachowanie o szczególnie nagannym charakterze.

Zwrot przedmiotu darowizny a bezpodstawne wzbogacenie (art. 898 § 2 KC)

Warto podkreślić, że zwrot przedmiotu odwołanej darowizny następuje według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 898 § 2 Kodeksu cywilnego). Od momentu wystąpienia zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany odpowiada jak osoba bezpodstawnie wzbogacona, która musi liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczenia.

Ważne

Uwaga! Odwołanie darowizny nie jest jednak dopuszczalne, jeżeli świadczenie odpowiada obowiązkowi wynikającemu z zasad współżycia społecznego. Istotne znaczenie ma również przebaczenie — jeżeli darczyńca wybaczył obdarowanemu, traci prawo do odwołania darowizny.

Jak odwołać darowiznę? Wymogi formalne oświadczenia i art. 900 Kodeksu cywilnego

Zgodnie z art. 900 Kodeksu cywilnego odwołanie darowizny następuje przez pisemne oświadczenie skierowane do obdarowanego. Dokument powinien zawierać wskazanie przyczyny odwołania. Oświadczenie wywołuje skutki prawne z chwilą, gdy dotrze do obdarowanego w sposób umożliwiający mu zapoznanie się z jego treścią (art. 61 Kodeksu cywilnego).

Forma Wyłącznie pisemna
Adresat Obdarowany
Treść Obowiązkowe wskazanie przyczyny
Skuteczność Z chwilą doręczenia (możliwości zapoznania się z treścią)

FAQ: Często zadawane pytania o odwołanie darowizny

1. Czy można odwołać darowiznę po kilku latach? Darczyńca ma rok na odwołanie darowizny od dnia, w którym dowiedział się o rażącej niewdzięczności obdarowanego.

2. Co to jest rażąca niewdzięczność? To zachowanie obdarowanego, które jest wysoce naganne i uderza bezpośrednio w darczyńcę. Przykładowo popełnienie przestępstwa przeciwko darczyńcy (np. pobicie, kradzież), drastyczne zaniedbanie obowiązków rodzinnych (np. pozostawienie chorego rodzica bez opieki). Zwykłe kłótnie rodzinne nie są uznawane za rażącą niewdzięczność.

3. W jakiej formie musi być odwołanie darowizny? Zgodnie z art. 900 Kodeksu cywilnego, odwołanie darowizny musi nastąpić w formie pisemnego oświadczenia złożonego obdarowanemu. W piśmie należy precyzyjnie wskazać przyczynę (np. opisać konkretne zachowanie będące rażącą niewdzięcznością).

5. Czy przebaczenie dziecku blokuje zwrot darowizny? Tak. Jeśli darczyńca wybaczył obdarowanemu (np. synowi lub córce) jego naganne zachowanie, traci prawo do odwołania darowizny.