Oskładkowanie dopłat do zimowego wypoczynku dzieci zależy od jego źródła

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz pozostałe społeczne stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT), osiągany przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, z wyjątkiem:

• wynagrodzenia chorobowego wypłacanego przez zakład pracy na podstawie art. 92 kodeksu pracy,
• przychodów wymienionych w par. 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

To, czy dana należność, wypłata pieniężna lub świadczenie jest przychodem ze stosunku pracy w rozumieniu ustawy o PIT, ustalają organy podatkowe, biorąc pod uwagę art. 12 ust. 1 i zawartą w nim definicję przychodów z tego źródła.

Za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Przychodem ze stosunku pracy i stosunków pokrewnych są więc wszelkiego rodzaju wypłaty i świadczenia skutkujące u podatnika powstaniem przysporzenia majątkowego, mające swoje źródło w łączącym pracownika z pracodawcą stosunku pracy lub stosunku pokrewnym.

Różne świadczenia

Ponadto art. 12 ust. 1 ustawy o PIT wskazuje, że do przychodów pracownika należy zaliczyć nie tylko wynagrodzenia, czyli świadczenia wprost wynikające z zawartej umowy o pracę, lecz także wszystkie inne przychody (świadczenia), niezależnie od podstawy ich wypłaty, jeżeli w jakikolwiek sposób wiążą się z faktem wykonywania pracy. Oznacza to, że do przychodów pracownika ustawodawca zaliczył nie tylko pieniądze, lecz także wartość świadczeń w naturze czy świadczeń nieodpłatnych otrzymanych od pracodawcy.

Analogicznie kwalifikowane jest dofinansowanie wypoczynku dziecka pracownika, które jest przyznawane w związku z istniejącym stosunkiem pracy pomiędzy pracodawcą a rodzicem dziecka.

Utworzenie ZFŚS

Jednym z obowiązków pracodawcy jest zaspokajanie, w miarę posiadanych środków, socjalnych potrzeb pracowników. Obowiązek ten, wynikający z kodeksu pracy, firma może spełnić np. poprzez utworzenie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (dalej: ZFŚS lub fundusz). Przy czym nie każdy pracodawca jest do tego zobowiązany, a świadczenia o charakterze socjalnym mogą być finansowane również z bieżących środków lub z innego wyodrębnionego na ten cel funduszu, w tym w formie dopłat do wypoczynku pracownika i jego rodziny.

Warunki zwolnienia z obowiązku pokrywania składek

W świetle przepisów ubezpieczeniowych istotne znaczenie ma źródło finansowania świadczeń. Preferencyjnie traktowane są świadczenia pochodzące z ZFŚS, które – przy spełnieniu ustawowych warunków – mogą korzystać ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne.

Podstawy wymiaru składek nie stanowią świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach ZFŚS. Istotne tu są uregulowania ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (dalej: u.z.f.ś.s.).

Przepisy u.z.f.ś.s. określają działalność socjalną jako usługi świadczone przez pracodawców na rzecz różnych form wypoczynku, działalności kulturalno-oświatowej, sportowo-rekreacyjnej, opieki nad dziećmi w żłobkach, klubach dziecięcych, sprawowanej przez dziennego opiekuna lub nianię, w przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego, udzielanie pomocy materialnej (rzeczowej lub finansowej), a także zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową.

Kluczowe znaczenie ma zasada, zgodnie z którą przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz ustalenie wysokości dopłat z funduszu następuje z uwzględnieniem sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej.

Ustalenia w regulaminie ZFŚS

Zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z funduszu, z uwzględnieniem wspomnianych kryteriów oraz zasad ochrony danych osobowych, a także reguły przeznaczania jego środków na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej, określa pracodawca w regulaminie ustalanym w uzgodnieniu ze związkami zawodowymi. W przypadku braku zakładowej organizacji związkowej regulamin ten jest uzgadniany z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów.

Regulamin ten nie może być sprzeczny z zasadami, które wynikają z u.z.f.ś.s. Pracodawca powinien w nim określić takie kwestie jak:

• rodzaje, formy świadczeń i usług socjalnych,
• wysokość dopłat i świadczeń oraz okoliczności i częstotliwość przyznawania,
• tryb rozpatrywania wniosków o przyznanie świadczeń.

Powinien także określić, jakie informacje i dokumenty są niezbędne do dokonania oceny, czy pracownik spełnia kryteria, aby otrzymać świadczenie.

Jak podkreśla ZUS w swoich publikacjach, pracodawca musi uwzględniać kryterium socjalne przy podziale środków z ZFŚS. Jest to warunek konieczny do oceny, że dane świadczenie jest świadczeniem socjalnym. Przyznanie świadczeń według innych zasad albo bez zastosowania kryteriów socjalnych skutkuje uwzględnieniem ich w podstawie wymiaru składek.

Za kryterium socjalne nie można uznać: stażu pracy, wymiaru etatu czy wysokości wynagrodzenia pracownika, gdyż znaczenie ma dochód wszystkich członków rodziny.

Co ważne, nie obowiązują żadne limity co do ich wartości. Nie ma znaczenia również forma świadczenia, przy czym w praktyce w odniesieniu do wypoczynku najczęściej stosowaną formą jest dofinansowanie pieniężne. [przykłady 1 i 2]

Przykład1

Przykład 2

Obozy, kolonie

Regulamin ZFŚS powinien wymieniać, jakiego rodzaju formy wypoczynku krajowego, zagranicznego będą objęte pomocą, przy czym pracodawcy często przewidują odrębne wsparcie dla dzieci pracowników.

Wysokość dofinansowania, podobnie jak innych świadczeń z ZFŚS, musi być zróżnicowana i uzależniona od sytuacji materialnej, w szczególności od dochodu przypadającego na członka rodziny, ustalonego zgodnie z postanowieniami regulaminu funduszu.

Złożenie wniosku

Ponadto warunkiem uzyskania dofinansowania jest złożenie odpowiedniego wniosku oraz pozostałych dokumentów wymaganych regulaminem, w terminie w nim określonym, w szczególności oświadczenia o dochodzie na członka rodziny, faktury lub rachunków wystawionych przez organizatora wypoczynku z wykazaną kwotą do zapłaty.

Fundusz socjalno-bytowy

Z podstawy wymiaru składek ZUS wyłączone są świadczenia wypłacane z funduszu utworzonego na cele socjalno-bytowe na podstawie układu zbiorowego pracy u pracodawców, którzy nie tworzą ZFŚS – do wysokości nieprzekraczającej rocznie kwoty odpisu podstawowego, określonej w art. 5 ust. 2 u.z.f.ś.s.

Jest to odpis w wysokości 37,5 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą.

Ponadto istotne jest, aby fundusz ten został utworzony wyłącznie na podstawie układu zbiorowego pracy. Świadczenia finansowane z funduszu celowego, ale utworzonego na innej podstawie, będą podlegały oskładkowaniu.

Świadczenia przeznaczone na wypoczynek dzieci pracowników, finansowane z innych źródeł niż ZFŚS lub fundusz socjalno-bytowy utworzony na mocy układu zbiorowego pracy (do wysokości odpisu na ZFŚS), w szczególności ze środków bieżących pracodawcy, będą stanowiły podstawę wymiaru składek. [przykład 3]

Przykład 3