W tym roku samorządy muszą zabezpieczyć dodatkowe pieniądze nie tylko na jednorazowy dodatek uzupełniający, ale także na wyrównanie niewypłaconych w ubiegłym roku godzin ponadwymiarowych. Na ten cel samorządy muszą wygospodarować dodatkowe środki z własnych budżetów. Te dwa dodatki muszą wypłacać gminy, które w 2025 r. szukały oszczędności w oświacie.

Wytyczne do przepisów o godzinach ponadwymiarowych

DGP 29 grudnia 2025 r. napisał o tym, że samorządy i sami nauczyciele mogą mieć wątpliwości, które godziny ponadwymiarowe powinny być zapłacone w wyrównaniu do 6 lutego 2026 r. Po naszym artykule resort edukacji wyjaśnił, że wyrównanie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe za okres 1 września – 31 grudnia 2025 r. musi zostać wypłacone nauczycielom najpóźniej do 6 lutego 2026 r., na podstawie ustawy z 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2025 r. poz. 1849). Co więcej, wypłata ma dotyczyć sytuacji, kiedy nauczyciel był gotów do realizacji zajęć, ale z przyczyn od niego niezależnych nie odbyły się one, a pracodawca błędnie interpretował przepisy. MEN opublikowało poradnik, w którym odpowiada na pytania, jak rozliczać te godziny, uwzględniając gotowość nauczyciela do pracy i dni wolne.

Z kolei art. 30a Karty Nauczyciela stanowi o analizie wydatków na wynagrodzenia nauczycieli, a w przypadku ich niedoszacowania nakazuje wypłacenie specjalnego dodatku. Na podstawie tego przepisu do 20 stycznia każdego roku organ prowadzący m.in. szkoły i przedszkola będące jednostką samorządu terytorialnego przeprowadza analizę poniesionych w poprzednim roku kalendarzowym wydatków na wynagrodzenia nauczycieli w odniesieniu do wysokości średnich wynagrodzeń oraz średniorocznej struktury zatrudnienia nauczycieli początkujących, mianowanych i dyplomowanych. W przypadku nieosiągnięcia choćby na jednym z tych stopni awansu średniej płacy – samorząd zobowiązany jest wypłacić wszystkim nauczycielom z tej grupy awansu zawodowego jednorazowy dodatek uzupełniający. Samorządy specjalne sprawozdanie w tym zakresie muszą przekazać regionalnym izbom obrachunkowym, a także oświatowym związkom zawodowym.

Zaniżone średnie

Praktyka niewypłacania części nauczycieli od września do grudnia 2025 r. środków za godziny ponadwymiarowe spowodowała obniżenie ubiegłorocznych średnich płac. Tymczasem nowelizacja nie wskazuje, czy wyrównanie należy zaliczyć do średnich płac nauczycieli za 2025 r. czy też do tych za 2026 r.

- Wyrównanie godzin ponadwymiarowych za okres od września do grudnia 2025 r. będzie liczyło się do średnich wynagrodzeń roku 2026. Spowoduje to łatwiejsze osiągnięcie średnich wynagrodzeń w 2026 r. Z perspektywy osiągania średnich w 2025 r. jest to oczywiście niekorzystne – tłumaczy Grzegorz Pochopień, Centrum Doradztwa i Szkoleń OMNIA, były dyrektor departamentu współpracy samorządowej MEN.

- Najbardziej poprawne byłoby, gdyby był przepis zaliczający te wyrównania na poczet 2025 r. Wtedy jednak trzeba by przesuwać terminy wypłaty jednorazowego dodatku uzupełniającego albo przyspieszyć wypłatę wyrównań za ponadwymiarowe. Analiza wynagrodzeń za 2025 r. musi być dokonana do 20 stycznia, a wypłata wyrównania za ponadwymiarowe do 6 lutego – dodaje.

Samorządy również obawiają się, że tegoroczne wyrównania niezapłaconych godzin ponadwymiarowych z 2025 r. mogą spowodować konieczność wypłaty jednorazowego dodatku uzupełniającego lub jego zwiększenia.

- W 2026 roku samorządy przeprowadzają analizę wydatków poniesionych na wynagrodzenia nauczycieli w roku 2025. Jeżeli wypłata wyrównania dotycząca godzin ponadwymiarowych nastąpi w 2026 roku, to będzie to wydatek poniesiony w 2026 roku i tak zaliczony do średnich wynagrodzeń nauczycieli. W odniesieniu do jednorazowego dodatku uzupełniającego, w przypadku wypłaty go za 2025 rok zdarzenie jest korzystniejsze dla nauczycieli (oczywiście gdyby zaszła konieczność wypłaty takiego dodatku), gdyż w związku z zaistniałą sytuacją wydatki na wynagrodzenia nauczycieli będą niższe w 2025 roku, co może wpłynąć na konieczność wypłacenia wyższego jednorazowego dodatku uzupełniającego – uważa Patryk Pulikowski, rzecznik prasowy Urzędu Miasta w Olszynie.

Kolejne pytanie do MEN

Nie wszystkie samorządy są przekonane, czy wyrównanie za godziny ponadwymiarowe będą zaliczane do średnich za 2026 r. -Kwestia zaliczenia wyrównania do średnich do 2025 r. czy też 2026 r. powinna być rozstrzygnięta przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i to ono powinno zająć stanowisko w tej sprawie. Zwrócimy się o wytyczne do MEN – deklaruje stołeczny ratusz.

Część gmin stoi na stanowisku, że te środki będą zaliczone do 2026 r. - W analizie uwzględniane są wydatki poniesione w danym roku, bez względu na to, którego roku dotyczą, stąd wyrównanie za godziny ponadwymiarowe za okres wrzesień - grudzień 2025 r. będzie brane do analizy wydatków za rok 2026 w terminie do 20 stycznia 2027 r. – mówi Monika Głazik, z urzędu miasta w Lublinie.

Część samorządów przyznaje, że z uwagi na termin, nie ma możliwości wliczenia do średniej płacy za 2025 r. wypłacenia zaległych nadgodzin. - Nie jest możliwe wliczenie do średnich pensji nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu za rok 2025 wyrównania godzin ponadwymiarowych, które mają być wypłacone do 6 lutego. Średnie muszą być wyliczone do 31 stycznia 2026 r. – przyznaje Magdalena Ściężor, kierownik Ośrodka Administracyjnego Szkół Gminy Stargard.

Z sondy DGP wynika, że samorządy wyliczenie i ewentualną wypłatę zaległych świadczeń pozostawiają na ostatnią chwilę. - Jeśli więc wzrost płac nauczycieli będzie następował każdego roku o średnią w gospodarce narodowej, to można całkowicie odejść od średnich, a tym samym od jednorazowego dodatku uzupełniającego. Póki nie ma tego rozwiązania, ten mechanizm skutecznie wymusza na samorządach obowiązek płacenia nauczycielom na określonym poziomie – mówi dr Waldemar Jakubowski, przewodniczący Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność". Według niego wskutek tak skomplikowanego mechanizmu naliczania pensji nauczycieli konieczna jest zmiana całego systemu.