Zwiększono liczbę specjalistów w szkołach. Ale nie wiadomo do ilu

Katarzyna machowska-Gubernak aplikant adwokacki Kancelaria adwokacka Mielech adwokaci i radcowie prawni

Rozbudowany katalog szkolnych specjalistów wprowadziła ustawa z 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1116, dalej: nowelizacja KN). Regulujący tę kwestię nowy art. 42d ust. 1 KN stanowi, że: „W przedszkolu niebędącym przedszkolem specjalnym, w szkole podstawowej, liceum ogólnokształcącym, technikum i branżowej szkole I stopnia, niebędących szkołami specjalnymi, w szkole artystycznej realizującej kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej lub liceum ogólnokształcącego oraz w zespole, w skład którego wchodzi to przedszkole lub ta szkoła, zatrudnia się nauczycieli pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów, logopedów lub terapeutów pedagogicznych”. Interpretacja powyższego przepisu budzi wiele wątpliwości i już pojawiły się spory, jak go stosować w praktyce. Czy w każdej placówce oświatowej trzeba mieć wszystkich wymienionych specjalistów? I co oznacza łącznik „lub”? Czy ustawodawca dał szkole wybór?

Naszym zdaniem, dokonując analizy tego problemu, należy skupić się nie tylko na wykładni językowej art. 42d ust. 1 nowelizacji KN, lecz także na wykładni systemowej, celowościowej oraz samego ratio legis wprowadzonych zmian. A wówczas wniosek jest taki, że szkoła powinna zatrudnić wszystkich wymienionych w przepisie specjalistów (tj. pedagoga, pedagoga specjalnego, psychologa), a wybór ma jedynie co do logopedy lub terapeuty pedagogicznego. Może zatrudnić jednego z nich albo obydwu. Wymiar czasu pracy tych etatów jest natomiast uzależniony od liczby uczniów w danej szkole i wynika z art. 42d nowelizacji KN.

Cel: zintensyfikować pomoc

Ratio legis dokonanych zmian jest przede wszystkim takie, że mają na celu zwiększenie dostępności oraz podniesienie jakości wsparcia udzielanego dzieciom i młodzieży. Jest to szczególnie ważne w czasie długotrwałej pandemii, wynikającej z niej izolacji, której dzieci i uczniowie byli poddani. Istnienie potrzeby zintensyfikowania pomocy w tym zakresie znajduje potwierdzenie w wynikach najnowszych badań dotyczących kondycji psychofizycznej dzieci i młodzieży. Stan epidemii wywołanej wirusem SARS-CoV-2 i związany z nią reżim sanitarny (zwłaszcza aspekt izolacji społecznej) doprowadziły do znaczącego osłabienia kondycji psychicznej uczniów. W celu przeciwdziałania temu zjawisku zdaniem ustawodawcy konieczne jest zwiększenie liczby zatrudnionych w przedszkolach i szkołach nauczycieli specjalistów. Pedagodzy specjalni będą stanowić wsparcie dla pozostałych nauczycieli prowadzących zajęcia z dziećmi i uczniami w sposób uwzględniający zróżnicowanie ich potrzeb, a także będą realizować specjalistyczne zajęcia bezpośrednio z uczniami i udzielać porad i konsultacji rodzicom uczniów. Zatem już z samego ratio legis wprowadzonych zmian wynika, że ustawodawcy w rzeczywistości chodzi przede wszystkim o zwiększenie liczby specjalistów zatrudnionych w szkołach. Wobec tego przyjęcie rozwiązania, że szkoła może sobie wybrać zatrudnienie jednego z wymienionych w treści art. 42d ust. 1 KN specjalisty, byłoby sprzeczne z założeniami nowelizacji.