Czy gmina może spłacić długi spółdzielni socjalnej?

Z orzecznictwa wynika, że definicja ta akcentuje konieczność ścisłego przestrzegania zasad rozliczania dotacji oraz wydatkowania zgodnie z określonym celem. Przeznaczenie dotacji każdorazowo wynika z regulacji szczególnych, a jej wykorzystanie podlega weryfikacji (por. wyrok WSA w Kielcach z 30 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Ke 477/24).

Z punktu widzenia poruszonej problematyki istotne jest to, że dotacja stanowi wydatek budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Z art. 214 u.f.p. wynika, że zamieszcza się ją w załącznikach do uchwały budżetowej.

Dopuszczalne cele wsparcia spółdzielni socjalnych przez gminę

Samo zachowanie formalnych wymogów budżetowych nie przesądza jednak o legalności dotacji. Konieczne jest istnienie materialnoprawnej podstawy umożliwiającej udzielenie wsparcia.

W tym zakresie zastosowanie znajduje ustawa o spółdzielniach socjalnych (dalej: u.s.s.). Zgodnie z art. 2 tej ustawy, spółdzielnia socjalna prowadzi wspólne przedsiębiorstwo w oparciu o osobistą pracę członków i pracowników, działając na rzecz ich społecznej i zawodowej reintegracji. Wskazane w tym przepisie cele nie obejmują zatem regulowania zobowiązań powstałych w wyniku wcześniejszej działalności gospodarczej.
Z kolei formy wsparcia spółdzielni socjalnych określa art. 15 u.s.s., który przewiduje m.in. że działalność spółdzielni socjalnej może zostać wsparta ze środków budżetu państwa lub środków budżetu jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności poprzez:

1) dotacje;
2) pożyczki;
3) poręczenia, o których mowa w art. 5a ust. 6;
4) usługi lub doradztwo w zakresie finansowym, księgowym, ekonomicznym, prawnym i marketingowym;
5) zrefundowanie kosztów lustracji.
W myśl art. 15 ust. 2 u.s.s. wsparcie „udzielane jest, w drodze uchwały, przez właściwe organy jednostek samorządu terytorialnego lub w ramach programu ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego określonego w przepisach o pomocy społecznej, na cele związane z rozwojem spółdzielni socjalnych”.

Jak rozumieć rozwój spółdzielni socjalnej

Pomocne w ocenie analizowanego przypadku są ustalenia zawarte w uchwale Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Lublinie z 13 listopada 2025 r. (nr 925.111.2025). RIO badała legalność uchwały rady miejskiej przewidującej udzielenie dotacji celowej w wysokości 61 350 zł na pokrycie 50 proc. wymagalnych zobowiązań spółdzielni wobec pracowników, kontrahentów oraz organów publicznoprawnych (ZUS, US).

Jak podkreśliła RIO, ustawodawca wyraźnie i kategorycznie wskazał w art. 15 ust. 2 u.s.s., że udzielane z budżetu jednostki samorządu terytorialnego wsparcie musi służyć celom związanym z rozwojem spółdzielni. Izba wskazała, że pojęcie „rozwoju” oznacza proces ukierunkowanych działań prowadzących do przyszłych, pozytywnych zmian.

Uwaga! W ocenie RIO rozwój spółdzielni powinien dotyczyć sfery społecznej i zawodowej reintegracji członków i pracowników spółdzielni np. poprzez tworzenie nowych miejsc zatrudnienia, rozszerzenie działalności. Spłata wymagalnych zobowiązań odnosi się natomiast do zdarzeń przeszłych i nie może zostać uznana za działanie rozwojowe w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.s.s. Z tych względów RIO stwierdziła nieważność uchwały. ©℗