Problemy spółek wodnych mogą skończyć się suszami i podtopieniami

„Problemy te mają charakter ogólnokrajowy i w sposób bezpośredni wpływają na bezpieczeństwo wodne, warunki prowadzenia produkcji rolnej, ochronę przed suszą i podtopieniami, a także na zdolność samorządów lokalnych do realizacji zadań z zakresu gospodarki wodnej” – wskazuje Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolski (SGiPW) w piśmie do Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

Zgodnie z art. 205 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 960 ze zm.) utrzymanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów albo spółki wodnej. Ta druga tworzona jest w drodze porozumienia co najmniej trzech osób fizycznych lub prawnych.

„W praktyce jednak dobrowolny charakter członkostwa oraz brak powszechnego obowiązku partycypacji w kosztach utrzymania infrastruktury powodują trwałe problemy finansowe tych podmiotów” – podkreśla SGiPW. Dodaje, że problemem jest też rozproszenie odpowiedzialności za urządzenia ze względu na ich niejednoznaczny status prawny lub skomplikowane stosunki własnościowe gruntów, przez które przebiegają. Stąd też za wiele odcinków infrastruktury nikt nie bierze pełnej odpowiedzialności. Brak uregulowanego stanu prawnego gruntu utrudnia też przeprowadzanie inwestycji melioracyjnych i retencyjnych. Tam, gdzie właściciele są znani, są z kolei problemy z egzekwowaniem ich obowiązków, a interwencje administracyjne ze strony Państwowego Gospodarstwa Wodnego „Wody Polskie” czy starostów są czasochłonne i nie przekładają się na zmiany systemowe.

„Brak narzędzi prawnych umożliwiających sprawne uregulowanie własności lub wywłaszczenie na cele melioracyjne prowadzi do wieloletnich konfliktów sąsiedzkich, opóźnień inwestycyjnych oraz zaniechania działań, które mogłyby zapobiec lokalnym podtopieniom i stratom w rolnictwie” – wskazują samorządowcy z Wielkopolski.

Potrzebne pieniądze na systemy melioracyjne

Według SGiPW sytuację finansową spółek wodnych poprawiłoby powiązanie korzystania ze wsparcia publicznego z wywiązywaniem się przez właścicieli gruntów z obowiązków wobec tych podmiotów. Chodziłoby np. o konieczność złożenia zaświadczenia o niezaleganiu ze składką w spółce wodnej w przypadku ubiegania się o dopłaty obszarowe czy kredyty preferencyjne. Niezbędne – w ocenie samorządów – jest też stworzenie mechanizmów pozwalających na nabywanie lub wywłaszczanie nieruchomości na cele melioracyjne w trybie uproszczonym – analogicznie do tych działających przy okazji inwestycji drogowych. Ponadto utrzymanie systemów melioracyjnych nie powinno polegać na dobrowolności.

„Wprowadzenie powszechnej, sprawiedliwej i proporcjonalnej partycypacji finansowej wszystkich użytkowników infrastruktury melioracyjnej pozwoliłoby rozłożyć koszty w sposób bardziej równomierny oraz ograniczyć zjawisko przerzucania odpowiedzialności na wąską grupę podmiotów” – uważa SGiPW.