Szczególne wątpliwości RPO budzi propozycja zmiany art. 105 par. 3 k.p.a., o której DGP informował w nr 209/2022 („Obywatel kontra pismo”). Zakłada ona, że jeśli przepis szczególny stanowi, że postępowanie administracyjne ma być umorzone z mocy prawa, organ zawiadomi o tym strony zwykłym pismem, bez wydawania formalnej decyzji. Impulsem do znowelizowania przepisu była niejednolita praktyka organów administracyjnych umarzających postępowania na podstawie zeszłorocznej nowelizacji k.p.a. (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491), która objęła głównie trwające postępowania reprywatyzacyjne.
Jak zauważa RPO, od wejścia w życie nowych przepisów sądy administracyjne wydały już wiele rozstrzygnięć, z których wynika jednoznacznie, że wydanie decyzji jest konieczne także wtedy, gdy umorzenie następuje z mocy prawa.
– Nawet wtedy, gdy ustawodawca przewidział skutek w postaci umorzenia postępowania z mocy prawa, organ musi każdorazowo zbadać, czy w tej konkretnej sprawie rzeczywiście zostały spełnione wszystkie przesłanki ustawowe warunkujące umorzenie. Wbrew pozorom ustalenie skutku umorzenia postępowania nie następuje więc całkiem mechanicznie – podkreśla rzecznik.