rozwiń ›

Kto odpowiada za szkody wyrządzone przez zwierzę?

Zgodnie z art. 431 k.c. ten, kto chowa zwierzę albo się nim posługuje, zobowiązany jest do naprawienia wyrządzonej przez nie szkody. O ile nie ma wątpliwości, że odpowiedzialność nie dotyczy zwierząt, które żyją na wolności, to jednak nie do końca jasne może wydawać się, kto w świetle przepisu jest osobą ponoszącą taką odpowiedzialność. Przyjmuje się, że osoba, która zwierzę chowa lub się nim posługuje, czyli sprawuje nad zwierzęciem faktyczne władztwo, może być zarówno osobą fizyczną, prawną, jak i jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej.

Kim jest „chowający” zwierzę? Przez pojęcie to rozumie się tego, który dla własnych celów sprawuje pieczę nad zwierzęciem, dostarczając mu schronienia i utrzymania. Posługującym się zwierzęciem jest zaś ten, kto używa zwierzęcia do własnych celów lub nie tylko do własnych. O ile przez „chowanie” pojmuje się przy tym zajmowanie się zwierzęciem przez dłuższy czas, o tyle „posługiwanie się” może mieć charakter krótkotrwały, dorywczy lub okazjonalny. Przykładem osoby chowającej zwierzę będzie zatem właściciel psa, posługującym się będzie zaś np. osoba, która wynajęła konia ze stadniny na jednorazową przejażdżkę.

Jak wygląda odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez zwierzęta?

Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez zwierzęta przewidziana w prawie cywilnym zakłada, że chowający zwierzę lub posługujący się nim zobowiązany jest do naprawienia szkody, którą zwierzę wyrządzi, niezależnie od tego, czy było pod jego nadzorem, czy też zabłąkało się lub uciekło, chyba że nie ponosi on winy.

Przyczyną szkody musi być zatem instynktowne zachowanie zwierzęcia, które wynika z jego popędu i jest spontaniczne, a nie jest skutkiem posłużenia się zwierzęciem np. poszczucie psa. Odpowiedzialność chowającego lub posługującego się zwierzęciem jest zaś odpowiedzialnością na zasadzie domniemania winy w nadzorze, co w praktyce sprowadza się najczęściej do niewłaściwego zabezpieczenia ogrodzenia, niezałożenia psu kagańca podczas spaceru, czy niezamknięciu konia w stadninie.

Odpowiedzialność za zwierzę a brak winy w nadzorze

W art. 431 § 2 k.c. ustawodawca rozszerzył jednak odpowiedzialność osób chowających i posługujących się zwierzęciem także na sytuacje, w których brak jest jej winy w nadzorze. Tzw. odpowiedzialność na zasadzie słuszności zakłada bowiem, że w razie, gdy nie można stwierdzić odpowiedzialności za instynktowne zachowanie zwierzęcia z powodu winy w nadzorze, ale z okoliczności sprawy wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego, poszkodowany może żądać od chowającego lub posiadającego zwierzę całkowitego lub częściowego naprawienia szkody.

Odpowiedzialność wykroczeniowa związana ze zwierzęciem

Przepisy przewidują także odpowiedzialność karną dla opiekuna zwierzęcia, która jest niezależna od odpowiedzialności cywilnej. Rządzi się jednak zgoła innymi zasadami. Zgodnie z art. 108 k.w. „kto szczuje psem człowieka, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny albo karze nagany”. Wykroczenie to wiąże się zatem z celowym zachowaniem człowieka, będącego opiekunem psa.

Możliwa jest także odpowiedzialność za wykroczenie, związane z zachowanie innego niż pies zwierzęcia. Art. 77 k.w. przewiduje bowiem, że „kto nie zachowuje zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy utrzymaniu zwierzęcia, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 1 tys. zł. albo karze nagany”. Jeśli zaś zwierzę stwarza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia człowieka, osoba utrzymująca je, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny albo karze nagany. Jak rozumieć zachowanie środków ostrożności, które warunkuje odpowiedzialność osoby trzymającej zwierzę? Zgodnie z orzecznictwem chodzi tu o przyjęte zwyczajowo i naturalne dla określonego gatunku sposoby. Nie bez znaczenia pozostają także cechy indywidualne zwierzęcia i potencjalne zagrożenie, które może powodować.

OC właściciela – czy można ubezpieczyć się od szkód wyrządzonych przez zwierzę?

Skoro osoba, będąca opiekunem zwierzęcia, może zostać pociągnięta do odpowiedzialności cywilnej z tytułu szkody wyrządzonej przez zwierzę, istnieje też możliwość ubezpieczenia od takich szkód. Polisa OC nie jest wprawdzie obowiązkowa, ale może być zabezpieczeniem w związku z koniecznością naprawy szkód materialnych, jak i osobowych.

OC za szkody wyrządzone przez zwierzęta działa na podobnych zasadach jak inne polisy i mieści się w grupie ubezpieczeń OC w życiu prywatnym.

FAQ

Czy właściciel ponosi odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez zwierzę?

Tak, ten kto chowa zwierzę albo się nim posługuje, ponosi odpowiedzialność za wyrządzone przez nie szkody. Jest to odpowiedzialność na zasadzie winy w nadzorze.

Czy właściciel psa może odpowiadać karnie za działanie zwierzęcia?

Tak, kodeks wykroczeń wyróżnia wykroczenie szczucia psem człowieka, a także odpowiedzialność z tytułu niezachowania zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia.

Czy można ubezpieczyć się od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przez zwierzę?

Tak, właściciel lub osoba chowająca zwierzę może ubezpieczyć się od szkód wyrządzonych przez zwierzę, zarówno domowe, jak i gospodarskie. OC dotyczy zarówno szkód materialnych, jak i niematerialnych.

Źródła:

  1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku kodeks cywilny, Dz. U. 1964 nr 16 poz. 94.
  2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 roku kodeks wykroczeń, Dz. U. 1971 nr 12 poz. 115.