Referendarz odwoła się od podziału obowiązków? W Sejmie ruszają prace

Obowiązujące dziś przepisy prawa o ustroju sądów powszechnych przewidują, że odwołać się od podziału czynności mogą jedynie sędziowie i asesorzy sądowi. Tymczasem taka decyzja jest wydawana przez prezesa sądu także względem referendarzy sądowych. Ci zaś, jak zauważa autor skierowanej do Sejmu petycji, wykonują czynności z zakresu ochrony prawnej, a ich rola w systemie sądownictwa w ostatnim czasie znacząco wzrosła. Z pozycji „urzędników pomocniczych” do „samodzielnych orzeczników”, którzy wydają szereg rozstrzygnięć, takich jak np. nakazy zapłaty czy wpisy w księgach wieczystych. Dlatego też, zdaniem wnoszącego petycję, także im należy zagwarantować „choć minimalnie” zbliżony do sędziowskiego poziom „ochrony ich pozycji służbowej, w tym możliwości zakwestionowania arbitralnej zmiany zakresu obowiązków przez przełożonych. Miałoby to zapewnić referendarzom sądowym niezależność od nacisków ze strony sądowego aparatu administracyjnego.

Referendarze dyskryminowani?

Autor petycji przyznaje, że ma świadomość, że zdaniem przedstawicieli Ministerstwa Sprawiedliwości osoby wykonujące ten zawód mogą odwołać się od decyzji o podziale czynności „przez zastosowanie w drodze analogii przepisów o pracownikach sądów i urzędników państwowych”. Zaraz jednak dodaje, że podmioty, do których takie odwołania są kierowane, a więc Krajowa Rada Sądownictwa oraz sądy, odmawiają referendarzom tego uprawnienia.

Zdaniem wnoszącego petycję taka sytuacja prowadzi do naruszenia zasady zaufania obywateli do państwa i prawa. A to dlatego, że referendarze nie mają pewności, czy przysługuje im skuteczny środek ochrony praw pracowniczych, a także dlatego, że obowiązujące przepisy prowadzą do nierównego traktowania podmiotów wykonujących zbliżone funkcje orzecznicze. To ostatnie zaś jest sprzeczne z konstytucyjnymi zasadami równości i sprawiedliwości społecznej.

Jak czytamy w wystąpieniu, uwzględnienie zawartego w nim postulatu „usunie istniejącą lukę prawną, ujednolici sytuację wszystkich orzeczników sądowych oraz wzmocni gwarancje bezstronnego i niezależnego wykonywania przez nich powierzonych zadań. Wszystko to służyć będzie prawidłowemu funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości i realizacji prawa obywateli do rzetelnego procesu”.

Celowa petycja

Opisana propozycja zmian w prawie o ustroju sądów powszechnych znalazła uznanie w oczach dr. Bartłomieja Oszkinisa, eksperta ds. legislacji w sejmowym biurze ekspertyz i oceny skutków regulacji. Jego zdaniem brak wskazania expressis verbis w prawie o ustroju sądów powszechnych, że prawo do odwołania się od decyzji o podziale obowiązków przysługuje również referendarzom sądowym, „może budzić wątpliwości”. Dlatego też, pisze Oszkinis, poszerzenie kręgu podmiotów mogących wnosić takie odwołanie „jawi się jako wskazane”. I rekomenduje komisji ds. petycji wystąpienie ze stosownym dezyderatem do ministra sprawiedliwości.