rozwiń ›

Kiedy potrzebne jest pozwolenie na budowę w 2026 roku?

Pozwolenie na budowę pozostaje podstawowym instrumentem kontroli procesu inwestycyjnego. Obowiązek jego uzyskania wynika z art. 28 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 418) i dotyczy w szczególności robót, które ingerują w konstrukcję obiektu, mogą oddziaływać na otoczenie lub prowadzą do powstania nowych obiektów o istotnych parametrach technicznych.

W 2026 roku decyzja o pozwoleniu będzie wymagana w szczególności przy:

  • budowie nowych obiektów kubaturowych, w tym budynków mieszkalnych i usługowych,
  • przebudowie, nadbudowie lub rozbudowie obiektów, jeśli prowadzi to do zmiany ich parametrów użytkowych lub konstrukcyjnych,
  • realizacji inwestycji przekraczających limity właściwe dla zgłoszenia,
  • robót wykonywanych na obszarach objętych ochroną konserwatorską lub wymagających dodatkowych uzgodnień.

Pozwolenie jest formą abstrakcyjnej oceny planowanego zamierzenia, dokonywanej przez organ administracji architektoniczno-budowlanej przed rozpoczęciem robót.

Jakie roboty budowlane mogą być realizowane na podstawie zgłoszenia w 2026 roku?

Zgłoszenie jest uproszczoną procedurą, stosowaną w przypadku inwestycji o ograniczonym wpływie na otoczenie. Organ ma 21 dni na wniesienie sprzeciwu, jego brak oznacza tzw. milczącą zgodę i umożliwia rozpoczęcie prac. Zakres zgłoszenia określa art. 30 Prawa budowlanego.

W 2026 roku w trybie zgłoszenia będzie można realizować m.in.:

  • budowę wolnostojących parterowych budynków gospodarczych, altan i garaży o powierzchni zabudowy do 35 m²;
  • budowę wiat do 50 m² (z zastrzeżeniem limitu liczby obiektów na działce);
  • budowę basenów i oczek wodnych o powierzchni do 50 m²;
  • montaż mikroinstalacji fotowoltaicznych, z wyjątkiem przypadków wymagających uzgodnień przeciwpożarowych;
  • wznoszenie ogrodzeń o wysokości do 2,2 m.

Zgłoszenie jest wystarczające tylko wtedy, gdy inwestycja mieści się w parametrach określonych w Prawie budowlanym. Ich przekroczenie automatycznie powoduje obowiązek uzyskania pozwolenia.

Pozwolenie na budowę czy zgłoszenie? Zestawienie najczęstszych inwestycji

Rodzaj inwestycji Zgłoszenie Pozwolenie na budowę
Budowa domu jednorodzinnego wolnostojącego (wyłącznie budynki wolnostojące, zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1a Prawa budowlanego) Możliwe, o ile obiekt mieści się w granicach działki i nie wpływa na nieruchomości sąsiednie Wymagane w przypadku odstępstw od parametrów zabudowy lub szczególnych uwarunkowań
Rozbudowa domu jednorodzinnego ❌ ✔️ (ingerencja w konstrukcję i parametry użytkowe)
Garaż wolnostojący do 35 m² ✔️ ❌
Garaż powyżej 35 m² ❌ ✔️
Altana do 35 m² ✔️ ❌
Przydomowa oczyszczalnia ścieków (do określonych parametrów) ✔️ ❌ (jeśli przekracza dopuszczalne limity)
Oczko wodne do 50 m² ✔️ ❌
Ogrodzenie do 2,2 m wysokości ✔️ ❌
Instalacja PV na budynku mieszkalnym (zgłoszenie wystarcza dla instalacji do 6,5 kW; powyżej tego limitu wymagane jest zgłoszenie do PSP; pozwolenie budowlane jest konieczne jedynie w razie ingerencji w konstrukcję obiektu) ✔️ ✔️ (jeżeli wymagane są uzgodnienia ppoż.)

Przykłady praktyczne – kwalifikacja robót budowlanych a pozwolenie na budowę

Czy budowa garażu wymaga pozwolenia?

Garaż wolnostojący o powierzchni zabudowy do 35 m² może być realizowany na zgłoszenie. Przekroczenie tego limitu lub powiązanie obiektu z istniejącym budynkiem (np. poprzez wspólny dach) oznacza konieczność uzyskania pozwolenia.

Czy budowa altany ogrodowej wymaga zgłoszenia czy pozwolenia?

Altana o powierzchni do 35 m² wymaga jedynie zgłoszenia, przy zachowaniu ograniczeń liczbowych dla tego typu obiektów na działce.

Czy przydomowa oczyszczalnia ścieków wymaga pozwolenia?

Przydomowe oczyszczalnie o niewielkiej przepustowości realizuje się na zgłoszenie. Pozwolenie będzie konieczne przy większych instalacjach lub wymagających dodatkowych uzgodnień.

Jak przygotować zgłoszenie budowy w 2026 roku?

Zgłoszenie obejmuje m.in.:

  • opis i zakres planowanych robót,
  • szkice lub rysunki poglądowe,
  • mapę sytuacyjno-wysokościową,
  • oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.

Organ może wnieść sprzeciw, jeżeli inwestycja wykracza poza katalog robót objętych zgłoszeniem lub dokumentacja jest niekompletna.

Jakie dokumenty są wymagane przy pozwoleniu na budowę w 2026 roku?

Wniosek o pozwolenie musi zawierać:

  • projekt budowlany,
  • oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością,
  • decyzję o warunkach zabudowy (jeżeli jest wymagana),
  • opinie, uzgodnienia i pozwolenia wymagane odrębnymi przepisami.

Czas rozpatrzenia wniosku zależy od charakteru inwestycji i liczby koniecznych uzgodnień.

Jakie są konsekwencje budowy bez wymaganego pozwolenia lub zgłoszenia?

Realizacja robót bez wymaganych formalności skutkuje kwalifikacją jako samowola budowlana. Organ nadzoru budowlanego może:

  • wstrzymać prowadzenie robót,
  • nałożyć obowiązek przedstawienia dokumentacji celem legalizacji,
  • nałożyć opłatę legalizacyjną o znacznej wysokości,
  • w ostateczności - wydać nakaz rozbiórki.

Konsekwencje te mają charakter sankcyjny i mogą znacząco podnieść koszty inwestycji.

Podsumowanie

W 2026 roku rozróżnienie, czy inwestycja wymaga pozwolenia na budowę, czy wystarczy jej zgłoszenie, wymaga analizy rodzaju robót oraz parametrów technicznych planowanego obiektu. Zgłoszenie dotyczy wyłącznie inwestycji o ograniczonym oddziaływaniu i precyzyjnie określonych w ustawie. W każdym innym przypadku inwestor powinien uzyskać pozwolenie, aby uniknąć ryzyka samowoli budowlanej i związanych z nią konsekwencji.

FAQ - najczęściej zadawane pytania dotyczące pozwolenia na budowę i zgłoszenia w 2026 roku

1. Czy budowa domu jednorodzinnego w 2026 roku zawsze wymaga pozwolenia na budowę?

Nie zawsze. Budowa domu jednorodzinnego wolnostojącego może być realizowana na podstawie zgłoszenia, o ile mieści się w całości na działce i nie oddziałuje na sąsiednie nieruchomości w sposób wymagający rozstrzygnięcia administracyjnego. Jeżeli inwestycja zakłada odstępstwa od warunków zabudowy lub ingeruje w otoczenie, konieczne będzie uzyskanie pozwolenia.

2. Czy można przebudować wnętrze budynku bez pozwolenia na budowę?

Tak, pod warunkiem że przebudowa nie ingeruje w elementy konstrukcyjne obiektu. Prace dotyczące wyłącznie układu funkcjonalnego pomieszczeń - takie jak usuwanie ścian działowych, zmiana lokalizacji instalacji wewnętrznych czy modernizacja wykończenia - mogą być prowadzone bez pozwolenia i bez zgłoszenia. Jeżeli jednak przebudowa wpływa na konstrukcję nośną, stropy, dach lub układ obciążeń, konieczne jest uzyskanie pozwolenia na budowę.

3. Czy ogrodzenie w 2026 roku wymaga zgłoszenia lub pozwolenia na budowę?

Ogrodzenia o wysokości do 2,2 m nie wymagają ani zgłoszenia, ani pozwolenia. Należy jednak pamiętać, że ogrodzenia zlokalizowane od strony dróg publicznych muszą spełniać dodatkowe wymagania wynikające z przepisów techniczno-budowlanych, choć nadal nie podlegają obowiązkowi zgłoszenia, o ile nie przekraczają dopuszczalnej wysokości. Obowiązek zgłoszenia może powstać, jeżeli ogrodzenie przekracza ten limit lub znajduje się przy drogach publicznych, torach kolejowych czy na terenach objętych ochroną konserwatorską. Pozwolenie będzie wymagane jedynie w szczególnych przypadkach określonych przepisami odrębnymi.

4. Czy budowa przydomowej oczyszczalni ścieków wymaga pozwolenia na budowę?

Standardowa przydomowa oczyszczalnia ścieków realizowana jest na zgłoszenie, o ile jej parametry mieszczą się w ustawowych limitach i inwestycja nie znajduje się na terenach objętych dodatkowymi ograniczeniami środowiskowymi. Pozwolenie będzie konieczne w przypadku przekroczenia dopuszczalnej przepustowości lub wymogu uzyskania szczególnych uzgodnień.

5. Co zrobić, gdy organ wniesie sprzeciw do zgłoszenia budowy?

Sprzeciw organu oznacza brak możliwości rozpoczęcia robót na podstawie zgłoszenia. W takim przypadku inwestor powinien przeanalizować powód sprzeciwu, najczęściej dotyczący braków formalnych lub zakwalifikowania robót jako wymagających pozwolenia. Następnie można ponowić zgłoszenie z uzupełnioną dokumentacją lub wystąpić z wnioskiem o pozwolenie na budowę.

Źródła informacji

  1. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 418)
  2. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1225)
  3. https://www.gov.pl/web/gunb/