Przypomnijmy, chodzi o sprawę gminy Szczawa w województwie małopolskim oraz gminy Grabówka w województwie podlaskim. W lipcu 2015 r. Rada Ministrów wydała rozporządzenie, którym tworzyła obie te gminy (Dz.U. poz. 1085). Zgodnie z jego treścią miało ono wejść w życie 1 stycznia 2016 r., wtedy nowe samorządy miały zacząć funkcjonować. Jak podkreślał Leszek Świętalski ze Związku Gmin Wiejskich RP w wywiadzie z DGP, w międzyczasie podjęto wiele prac przygotowawczych, m.in. powołano pełnomocników ds. utworzenia gmin. Jednak w międzyczasie doszło do zmiany władzy. W konsekwencji dwa dni przed wejściem w życie rozporządzenia ustanawiającego nowe gminy opublikowano rozporządzenie uchylające je (z 28 grudnia 2015 r.; Dz.U. 2015 poz. 2312). Powoływano się na fakt, że w przypadku jednej z gmin referendum lokalne zostało unieważnione ze względu na zbyt niską frekwencję, w przypadku drugiej zaś opowiedziano się przeciwko zmianom.
Sprawa została zaskarżona do Trybunału Konstytucyjnego. Ten z kolei w wyroku z 1 czerwca 2017 r. (sygn. akt U 3/17) orzekł, że uchylenie rozporządzenia ustanawiającego nowe gminy było niekonstytucyjne, bowiem nie przeprowadzono konsultacji z mieszkańcami, a nawet przeprowadzenie ich przed wydaniem rozporządzenia tworzącego nowe gminy nie zwalnia ze zrobienia tego drugi raz – inny był bowiem cel poprzednich konsultacji.