Zbieranie i rozpatrywanie uwag do planu ogólnego: jak uniknąć błędów?

Uwagi do projektu planu ogólnego muszą być zgłoszone w ustawowo określonym terminie, po przeprowadzeniu czynności wyłożenia projektu do publicznego wglądu oraz dyskusji publicznej. Gmina zobowiązana jest zachować formalności związane nie tylko z zakomunikowaniem o procedurze konsultacji społecznych w postaci zbierania uwag do planu, ale także przy ich rozpatrywaniu.

Uwaga! Niewłaściwie przeprowadzone konsultacje mogą być powodem unieważnienia planu ogólnego gminy.

Ogłoszenie konsultacji społecznych

PYTANIE 1: W jaki sposób informuje się o możliwości składania uwag do POG?

ODPOWIEDŹ: Wójt, burmistrz, prezydent miasta musi, zgodnie z wytycznymi ustawowymi, poinformować o konsultacjach społecznych w drodze ogłoszenia (art. 8h u.p.z.p.). Informacje o sposobach, miejscach i terminach prowadzenia konsultacji społecznych – czyli m.in. zbieraniu uwag do POG – wójt, burmistrz albo prezydent miasta ogłasza nie później niż w dniu rozpoczęcia konsultacji społecznych, co najmniej przez:

• publikację w prasie,
• wywieszenie w widocznym miejscu na terenie objętym sporządzanym aktem planowania przestrzennego lub w siedzibie obsługującego go urzędu,
• udostępnienie informacji na stronie internetowej obsługującego go urzędu, jeśli taką posiada, oraz w BIP na stronie podmiotowej obsługującego go urzędu,
• w sposób zwyczajowo przyjęty w danej gminie (art. 8h ust. 1 u.p.z.p.).

Forma i treść uwagi do planu ogólnego gminy

PYTANIE 2: W jakiej formie można złożyć uwagę do planu ogólnego gminy? Jakie elementy muszą się w niej znaleźć?

ODPOWIEDŹ: Uwagę składa się na piśmie w postaci papierowej lub elektronicznej, w tym za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w szczególności poczty elektronicznej, na formularzu w postaci papierowej lub w formie dokumentu elektronicznego.
Składający uwagę:

• obowiązkowo podaje swoje imię i nazwisko albo nazwę oraz adres zamieszkania albo siedziby oraz adres poczty elektronicznej, jeśli taki posiada,
• wskazuje, czy jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości objętej uwagą,
• może podać dodatkowe dane do kontaktu takie jak adres do korespondencji lub numer telefonu.

Uwaga złożona w innej formie niż wskazana powinna być uznana za nieskutecznie złożoną. Gmina nie ma obowiązku jej rozpatrzenia w procedurze przyjęcia planu ogólnego gminy.

Pełnomocnictwo do złożenia uwag

PYTANIE 3: Czy uwagi trzeba składać osobiście, czy można zrobić to przez pełnomocnika?

ODPOWIEDŹ: Można udzielić pełnomocnictwa do złożenia uwag. Wskazuje na to wprost formularz dla składania uwag i wniosków do aktu planu zagospodarowania przestrzennego, który stanowi załącznik do rozporządzenia ministra rozwoju i technologii z 13 listopada 2023 r. w sprawie wzoru formularza pisma dotyczącego aktu planowania przestrzennego.

Opłaty

PYTANIE 4: Czy składanie uwag wiąże się z koniecznością uiszczenia opłaty?

ODPOWIEDŹ: Nie, przepisy nie przewidują opłaty przy składaniu uwag. Obowiązek zapłaty opłaty skarbowej może natomiast powstać wtedy, gdy do uwag dołączane jest pełnomocnictwo. W takiej sytuacji opłata dotyczy wyłącznie dokumentu pełnomocnictwa. Ale co istotne, brak zapłaty opłaty skarbowej nie wpływa na skuteczność złożenia uwag.

Szczegółowość danych w zgłoszeniu uwag

PYTANIE 5: Czy w formularzu zgłoszenia uwag należy wskazać numer działki, której uwaga dotyczy?

ODPOWIEDŹ: Nie, dane w tym zakresie nie są obowiązkowe. Formularz zawiera jednakże możliwość ich podania i dla jasności przekazu należałoby możliwie precyzyjnie określić, jakiego terenu uwaga dotyczy. Organ, który rozpoznaje uwagi, nie ma obowiązku wzywania zainteresowanego do doprecyzowania danych ujawnionych w formularzu.

Terminy składania uwag

PYTANIE 6: W jakim terminie można składać uwagi do planu ogólnego gminy?

ODPOWIEDŹ: Termin na składanie uwag ustala wójt, burmistrz, prezydent miasta. Nie może on być krótszy niż 28 dni (od pierwszego wyznaczonego przez włodarza dnia). Wyznaczenie krótszego terminu może być ocenione jako rażące naruszenie przepisów procedury planistycznej, a w konsekwencji wpływać na ocenę całego planu ogólnego gminy (np. przez wojewodę lub przez sąd administracyjny na dalszym etapie procedury odwoławczej, jeżeli do niej dojdzie).

Znaczenie aktywności interesariusza

PYTANIE 7: Dlaczego zgłoszenie uwag do planu ogólnego gminy jest ważne? Czy ma ono wpływ na dalsze uprawnienia właścicieli nieruchomości?

ODPOWIEDŹ: Zgłaszanie uwag jest częścią procedury planistycznej, na którą mają i powinni mieć wpływ zainteresowani, w szczególności właściciele nieruchomości. W ten sposób mogą oni wpływać na to, w jaki sposób będą wykonywać prawo do nieruchomości. Projekt przygotowany przez gminę ma charakter wstępny. Na tym etapie gmina nie zawsze zna i dostrzega indywidualne oczekiwania interesariuszy, które – co warto podkreślić – są tak samo ważne i dopuszczalne prawnie jak wersja gminy.

Aktywność zainteresowanego jest ważna, gdyż jest to działanie mieszczące się w ochronie jego prawa do nieruchomości. Pozwala także na właściwe przygotowanie otoczenia planistycznego dla inwestycji – tej istniejącej, modyfikowanej albo dopiero planowanej. Jest to przejaw współdziałania w określaniu prawa lokalnego – plan ogólny gminy jest bowiem aktem prawa miejscowego.
Poprzez złożenie uwagi można także doprowadzić do wyznaczenia obszaru uzupełnienia zabudowy tam, gdzie gmina tego w pierwotnym projekcie nie wyznaczyła. Jest to prawnie dopuszczalne. W ten sposób zainteresowany zapewnia sobie możliwość formalnego procedowania decyzji o warunkach zabudowy.
Warto także pamiętać, że omawiany akt planowania przestrzennego może określić wstępne uwarunkowania planistyczne na wiele lat, a zmiana treści planu ogólnego gminy może okazać się znacznie trudniejsza niż przyjęcie jego pierwotnej treści.

Wymóg odniesienia się do planu ogólnego

PYTANIE 8: Co może być przedmiotem uwag?

ODPOWIEDŹ: Tego ustawa nie precyzuje, ale uwaga powinna odnosić się ściśle do materii regulowanej planem ogólnym gminy. Zatem powinna odnosić się do określenia strefy planistycznej, ustalonych w niej profili funkcjonalnych dodatkowych, wyznaczonych parametrów zabudowy czy też wyznaczenia obszarów uzupełnienia zabudowy.

Uzasadnienie uwagi

PYTANIE 9: Czy zgłaszający uwagę musi ją uzasadnić?

ODPOWIEDŹ: Nie, przepisy nie nakładają obowiązku uzasadniania uwagi. Jednak dołączenie uzasadnienia może być korzystne dla zgłaszającego. Zwiększa ono szanse na uwzględnienie uwagi, zwłaszcza gdy zawiera argumenty o charakterze planistycznym. Odpowiednia argumentacja zawarta w uzasadnieniu może pomóc przekonać gminę do stanowiska danego mieszkańca.

ROZPATRZENIE UWAG DO PLANU OGÓLNEGO

Przepisy nie wyznaczają na rozpatrzenie uwag konkretnego terminu. Duża liczba uwag może znacząco wydłużyć czas ich analizy. W praktyce – może to potrwać nawet wiele miesięcy.

Rola wójta i rady gminy

PYTANIE 10: Kto rozpatruje uwagi do planu ogólnego gminy?

ODPOWIEDŹ: Co do zasady uwagi do planu ogólnego gminy rozpatruje wójt (burmistrz, prezydent miasta), który prowadzi zasadnicze działania w procedurze planistycznej. W szczególności to on sporządza raport zawierający sposób rozpatrzenia zgłoszonych uwag. Raport ten, wraz z projektem planu ogólnego gminy, przedstawia następnie radzie gminy, która podejmuje uchwałę w sprawie planu ogólnego gminy.

Co ważne: rada gminy (miasta) nie działa w tym zakresie w sposób zero-jedynkowy, tj. nie ogranicza się wyłącznie do podjęcia uchwały albo jej niepodjęcia. Jeżeli stwierdzi konieczność wprowadzenia zmian w przedłożonym do uchwalenia projekcie planu ogólnego gminy, w tym także wynikających z uwzględnienia uwag do projektu planu ogólnego, które wymagają ponowienia uzgodnień – czynności planistyczne ponawia się w zakresie niezbędnym do dokonania tych zmian.

Analiza uwag do planu ogólnego

PYTANIE 11: Czy urząd musi rozpatrzyć wszystkie zebrane w ramach konsultacji uwagi? Czy każda z nich powinna być indywidualnie przeanalizowana?

ODPOWIEDŹ: Niezależnie od tego, ile uwag wpłynie, każda z nich powinna być poddana szczegółowej analizie, obejmującej ocenę jej zasadności w kontekście: obowiązujących przepisów prawa, uwarunkowań funkcjonalno-przestrzennych, środowiskowych, infrastrukturalnych i społecznych obszaru, którego dotyczy.
Rozpatrzenie uwag powinno uwzględniać konieczność zachowania ładu przestrzennego, zasad zrównoważonego rozwoju oraz racjonalnego gospodarowania przestrzenią, przy jednoczesnym wyważeniu interesu publicznego i interesów indywidualnych właścicieli nieruchomości.

Istotne znaczenie ma art. 1 ust. 3 u.p.z.p., zgodnie z którym ustalając przeznaczenie terenu lub określając potencjalny sposób zagospodarowania i korzystania z terenu, organ waży interes publiczny i interesy prywatne, w tym zgłaszane w postaci wniosków i uwag, zmierzające do ochrony istniejącego stanu zagospodarowania terenu, jak i zmian w zakresie jego zagospodarowania, a także analizy ekonomiczne, środowiskowe i społeczne. Ten przepis należy traktować jako wskazówkę dla gmin, jak należy rozpatrywać uwagi składane do POG.

Raport podsumowujący konsultacje społeczne

PYTANIE 12: Czy w raporcie trzeba się ustosunkować do każdej uwagi?

ODPOWIEDŹ: Tak. W myśl art. 8k ust. 2 u.p.z.p. „Przed przedstawieniem radzie gminy projektu aktu planowania przestrzennego opracowuje się raport podsumowujący przebieg konsultacji społecznych, zawierający w szczególności wykaz zgłoszonych uwag wraz z propozycją ich rozpatrzenia i uzasadnieniem oraz protokoły z czynności przeprowadzonych w ramach konsultacji”. Nadto przepisy prawa wskazują, że po przeprowadzeniu konsultacji społecznych wprowadza się zmiany do projektu planu ogólnego wynikające z tych konsultacji. Określenie „wprowadza zmiany” nie oznacza jednak uwzględnienia wszystkich uwag, a raczej właśnie odniesienie się i rozpatrzenie każdej z nich. Nieodniesienie się do każdej uwagi może być traktowane jako naruszenie tej części procedury planistycznej. Jednak obecnie nie można przesądzić, czy naruszenie to będzie miało wpływ na los i ostateczny kształt uchwały.

Rozpatrzenie uwagi: obowiązek czy prawo

PYTANIE 13: Kiedy gmina powinna uwzględnić uwagi, a kiedy nie musi?

ODPOWIEDŹ: Rozpatrywanie uwag przez gminę należy ujmować jako część realizacji przysługującego gminie władztwa planistycznego, które jest uznaniowe, ale ograniczone prawami innych osób do nieruchomości. To działanie podobne i znane procedurze uchwalania planów miejscowych. Jeżeli nieuwzględnienie uwagi będzie miało wpływ na treść przyjętego planu ogólnego, to może mieć to wpływ na sposób rozpatrzenia skargi na plan ogólny gminy. Uzasadnienie dla określonego rozpatrzenia uwagi może być różne. Niektóre uwagi nie będą mogły być uwzględnione z uwagi np. na treść przepisów prawa ściśle określających wyznaczenie określonych cech i parametrów planistycznych. Dotyczy to m.in. sposobu wyznaczania obszarów uzupełniania zabudowy. Inne kwestie mogą mieć charakter zdecydowanie uznaniowy, choć oczywiście powiązany z realizacją ładu przestrzennego. Gmina nie będzie miała także możliwości uwzględnienia uwag, które będą sprzeczne z przyjętą strategią rozwoju gminy – plan ogólny gminy musi być z nią spójny.

To samo zagadnienie

PYTANIE 14: Czy jeśli mieszkańcy w uwagach zgłoszą to samo zagadnienie, to wójt może się do nich odnieść łącznie?

ODPOWIEDŹ: Tak, ustawa pozwala wójtowi na pewne ułatwienie sobie pracy. W myśl art. 8k ust. 3 u.p.z.p. do uwag dotyczących tego samego zagadnienia zgłoszonych przez różnych interesariuszy można odnieść się w raporcie łącznie w ramach jednej propozycji ich rozpatrzenia.

Uzasadnienie odrzucenia uwagi

PYTANIE 15: Czy zainteresowany ma wgląd w to, dlaczego jego uwaga została odrzucona?

ODPOWIEDŹ: Tak, procedura rozpatrywania uwag jest jawna i sposób rozpatrzenia uwag wymaga uzasadnienia w raporcie, który jest przedkładany radzie gminy wraz z projektem POG.

Możliwość zaskarżenia

PYTANIE 16: Czy propozycja rozpatrzenia uwag może być zaskarżona? Jakie konsekwencje może ponieść gmina, jeśli mieszkańcy nie są zadowoleni z przebiegu procesu uwzględniania uwag?

ODPOWIEDŹ: Propozycja rozpatrzenia uwag zgłoszonych w ramach konsultacji społecznych przedstawiona przez organ gminy nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Takie rozwiązanie ma zapobiegać wstrzymywaniu procedury planistycznej.
Rozstrzygnięcia dotyczące uwag mogą być jednak przedmiotem zarzutów formułowanych w ramach skargi na plan ogólny gminy. Skargę wnosi się do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 101 ustawy o samorządzie gminnym. Sąd ocenia wtedy ważność planu ogólnego.
Plan ogólny gminy podlega również nadzorowi wojewody. W ramach tego nadzoru wojewoda bada przebieg procedury, w tym tryb i sposób rozpatrzenia zgłoszonych uwag. ©℗