Na zawarcie międzygminnego porozumienia w sprawie transportu uczniów zgodę musi wyrazić rada gminy

Z art. 7 ust. 1 pkt 8 ustawy o samorządzie gminnym (dalej: u.s.g.) wynika, że zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. Wśród zadań własnych wymienionych w katalogu zawartym w tym przepisie są m.in. sprawy z zakresu edukacji publicznej.

Przy czym kilka gmin może podpisać porozumienie międzygminne w sprawie powierzenia jednej z nich określonych zadań publicznych. W takiej sytuacji jednostka wykonująca zadania publiczne objęte porozumieniem przejmuje prawa i obowiązki pozostałych gmin (ewentualnie powiatów), związane z powierzonymi jej zadaniami, a z kolei te gminy mają obowiązek udziału w kosztach realizacji powierzonego zadania (art. 74 ust. 1–2 u.s.g.).

Kto określa zasady przekazania dotacji w ramach porozumienia międzygminnego

W myśl art. 47 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (dalej: u.d.j.s.t.) jednostka samorządu terytorialnego realizująca zadania z zakresu działania innych JST, na mocy porozumień zawartych z tymi jednostkami, otrzymuje od nich dotacje celowe w kwocie wynikającej z zawartego porozumienia (o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej).

„Szczegółowe zasady i terminy przekazywania dotacji na realizację przez jednostkę samorządu terytorialnego zadań na mocy porozumień (…) określają te porozumienia” – wynika z art. 47 ust. 3 u.d.j.s.t.

Kto decyduje o podjęciu współpracy z innymi samorządami

W myśl art. 18 ust. 2 pkt 8 u.s.g. do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach współdziałania z innymi gminami oraz wydzielanie na ten cel odpowiedniego majątku.

Uwaga! Na temat statusu prawnego porozumień międzygminnych i wymogów proceduralnych wypowiadał się m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 26 kwietnia 2019 r. (sygn. akt V CSK 651/17). Stwierdził, że: „porozumienia międzygminne (porozumienia komunalne), o których mowa w art. 74 u.s.g. nie są umowami prawa cywilnego, ale swoistymi formami publicznoprawnymi – porozumieniami administracyjnymi (czynnościami prawa administracyjnego). Na mocy porozumienia nie tworzy się nowej struktury organizacyjnej, a gmina przejmująca w tym trybie zadania publiczne realizuje je przez swoje organy i jednostki organizacyjne. Natomiast formą prawną przekazywania środków finansowych niezbędnych do realizacji zadań, będących przedmiotem zawartego porozumienia komunalnego, jest dotacja celowa, co kreuje określone rygorystyczne procedury związane z rozliczaniem i kontrolą wykorzystania środków finansowych na takie cele”.

Jakie jest stanowisko RIO w sprawie procedury podpisania porozumienia międzygminnego

Również regionalne izby obrachunkowe uważają, że przed podjęciem porozumienia międzygminnego stosowną uchwałę musi wydać rada gminy. Między innymi na ten temat wypowiedziała się Regionalna Izba Obrachunkowa w Katowicach w wystąpieniu pokontrolnym z 19 grudnia 2025 r. (znak WK.610.33.2025.4). Izba stwierdziła, że kontrolowane miasto zawarło dwa porozumienia międzygminne, na mocy których przejęło zadania własne sąsiedniej gminy dotyczące zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki uczniom. Jak ustaliła izba, porozumienia zostały zawarte na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 8, art. 74 ust. 1 u.s.g., a także art. 47 ust. 2–3 u.d.j.s.t. W ramach porozumienia gmina zorganizowała bezpłatny transport i opiekę dzieci zamieszkałych na terenie sąsiedniej gminy, a jednocześnie zobowiązała się do ponoszenia wszelkich kosztów dowozu i opieki, z wyjątkiem kosztu zużytego paliwa. Jednak zdaniem RIO miasto zawarło te porozumienia w sposób nieprawidłowy, bo „bez uprzedniego wyrażenia zgody przez radę miejską w drodze uchwały”, a w ten sposób w ocenie izby naruszony został art. 18 ust. 2 pkt 12 u.s.g.

W ramach wniosku pokontrolnego RIO nakazała, aby jednostka zapewniła „zawieranie porozumień międzygminnych po uprzednim uzyskiwaniu zgody rady miejskiej, mając na uwadze art. 18 ust. 2 pkt 12 u.s.g.”.

Jaki powinien być zakres uchwały rady gminy? Tu łatwo o błąd!

Powyższą interpretację przepisów potwierdza również doktryna. W komentarzu do art. 74 u.s.g (P. Drembkowski, P. J. Suwaj [red.], „Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz”, wyd. 1, 2023) autorzy m.in. stwierdzili: „Zawarcie porozumienia jest dobrowolne. Prawodawca nie sprecyzował trybu zawierania porozumień komunalnych. Zawierają je organy wykonawcze gmin (wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast), po przeprowadzeniu negocjacji. Warunkiem formalnym przystąpienia gminy do realizacji porozumienia międzygminnego jest wyrażenie takiej woli przez radę gminy w drodze uchwały. Zgodnie bowiem z art. 18 ust. 2 pkt 12 u.s.g. do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach współdziałania z innymi gminami oraz wydzielanie na ten cel odpowiedniego majątku”.

Kolegium RIO w Olsztynie w stanowisku z 14 lipca 2011 r. (nr 0102–237/11) podkreśliło, że „zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 12 u.s.g. do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach współdziałania z innymi gminami oraz wydzielenia na ten cel odpowiedniego majątku. Oznacza to, że rada gminy podejmuje uchwały tylko i wyłącznie w wyżej wymienionej sprawie, a nie uchwałę w sprawie upoważnienia wójta gminy do podpisania porozumienia międzygminnego”. ©℗