Przedawnione rachunki za wodę mogą być uznane za naruszenie dyscypliny finansów publicznych

Zgodnie z art. 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (dalej: u.z.z.w.) dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy. Umowę zawiera przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne z odbiorcą usług.
Przedsiębiorstwo ma obowiązek zawrzeć umowę z osobą, która spełnia łącznie dwa warunki:

• jej nieruchomość jest przyłączona do sieci,
• złożyła pisemny wniosek o zawarcie umowy.

W rozumieniu ustawy przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym jest:

• przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków,
• gminna jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej, która prowadzi taką działalność.

Dochodzenie zaległości w opłatach za wodę i ścieki - terminy przedawnienia roszczeń wg NSA

W praktyce realizacja tych umów często prowadzi do powstawania zaległości wobec przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. Ocena prawna takich sytuacji wymaga uwzględnienia:

• przepisów prawa cywilnego,
• aspektów finansowych.

W szczególności należy uwzględnić przepisy Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.). W myśl art. 117 par. 2 i 2¹ k.c., po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia.

Z kolei zgodnie z art. 118 k.c.

• jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat,
• dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin przedawnienia wynosi trzy lata;
• koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Sąd Najwyższy w wyroku z 16 kwietnia 2025 r. (sygn. akt II CSKP 1303/22) wskazał m.in., że:

• okres przedawnienia roszczeń o zapłatę z tytułu spełnienia świadczenia polegającego na dostawie wody nie musi być tożsamy z okresem przedawnienia roszczeń o zapłatę z tytułu spełnienia świadczenia polegającego na odprowadzaniu ścieków;
• roszczenia z tytułu dostawy (sprzedaży) wody przedawniają się z upływem lat dwóch, jako dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy (art. 554 k.c.);
• odprowadzanie ścieków jest przedmiotem odrębnej umowy nazwanej uregulowanej w art. 6 u.z.z.w., a z uwagi na brak przepisów szczególnych – termin przedawnienia roszczeń z tytułu odprowadzania ścieków, jako związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, wynosi trzy lata. Z powyższego wynikają więc zróżnicowane terminy przedawnienia należności z tytułu opłat za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków.

Przerwanie biegu przedawnienia roszczeń

Z art. 123 k.c. wynika natomiast, że bieg przedawnienia przerywa się w następujących przypadkach:
1) przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;
2) przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

Obowiązek przeciwdziałania przedawnieniu należności z tytułu opłat za wodę i ścieki

Jednostki samorządowe, w tym zakłady budżetowe powinny jednak podejmować działania w celu przeciwdziałania przedawnieniu. W tym kontekście na szczególną uwagę zasługuje art. 42 ust. 5 ustawy o finansach publicznych (dalej: u.f.p.). Wynika z niego, że jednostki sektora finansów publicznych mają obowiązek ustalania przypadających im należności pieniężnych, w tym mających charakter cywilnoprawny, oraz terminowego podejmowania w stosunku do zobowiązanych czynności, zmierzających do wykonania zobowiązania.

Potwierdziła to Regionalna Izba Obrachunkowa w Kielcach, która analizowała bardzo podobną sytuację. W wystąpieniu pokontrolnym z 20 listopada 2025 r. (znak WK.60.24.2025) stwierdziła, że w kontrolowanej przez nią jednostce budżetowej „w latach 2017 – 2024 dopuszczono do upływu terminu przedawnienia należności cywilnoprawnych stanowiących świadczenia okresowe, tj. opłat za dostarczanie wody, odprowadzanie ścieków oraz czynsz za najem lokali, w łącznej kwocie co najmniej 21 685,50 zł. Powyższe powstało na skutek ograniczenia dochodzenia wierzytelności do wysyłania wezwań do zapłaty, zamiast podejmowania czynności przed sądem celem skutecznego ich wyegzekwowania”.
RIO oceniła, że w ten sposób został naruszony: art. 42 ust. 5 u.f.p., w związku z art. 117 par. 2¹, art. 118 oraz art. 123 k.c. W ramach wniosku pokontrolnego RIO zobowiązała jednostkę do:

• niedopuszczania do przedawnienia przypadających jej należności pieniężnych,
• terminowego podejmowania wobec dłużników działań, które zmierzają do wykonania zobowiązania.

Czy doprowadzenie do przedawnienia to naruszenie dyscypliny finansów publicznych

Doprowadzenie do przedawnienia omawianych należności może skutkować odpowiedzialnością z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, naruszeniem tej dyscypliny jest bowiem m.in. niezgodne z przepisami:

• umorzenie należności,
• odroczenie terminu spłaty,
• rozłożenie spłaty na raty,
• dopuszczenie do przedawnienia należności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych. ©℗