Istniejące obecnie w Centralnym Zarządzie Służby Więziennej Biuro Spraw Wewnętrznych może co najwyżej prowadzić działania profilaktyczne, nie ma jednak uprawnień do rozpoznawania, wykrywania i zapobiegania przestępstwom popełnionym przez funkcjonariuszy SW. Inne służby, takie jak policja albo Centralne Biuro Antykorupcyjne, często nie mogą efektywnie wykonywać tych zadań ze względu na brak zrozumienia specyfiki więziennictwa oraz hermetyczność i odizolowanie środowiska osadzonych i funkcjonariuszy SW.
Remedium ma być powołanie Inspektoratu Wewnętrznego Służby Więziennej (na wzór Biura Spraw Wewnętrznych Policji i analogicznej jednostki funkcjonującej w Straży Granicznej). Do zadań IWSW będzie należało rozpoznawanie i wykrywanie przestępstw popełnionych przez osadzonych lub tymczasowo aresztowanych, a także przez funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej oraz zapobieganie im. Funkcjonariusze IWSW otrzymają uprawnienia nieprzysługujące pozostałym więziennikom, np. do prowadzenia czynności operacyjno-rozpoznawczych. Będą mieli prawo do legitymowania osób, dokonywania sprawdzenia prewencyjnego, ujęcia osoby w celu niezwłocznego przekazania jej policji lub innym właściwym organom. Będą mieli także szersze uprawnienia w zakresie użycia broni palnej, a także uprawnienia do realizacji czynności operacyjno-rozpoznawczych obejmujących m.in. korzystanie z osobowych źródeł informacji, możliwość pozyskiwania informacji uzyskanych w drodze czynności operacyjno-rozpoznawczych od innych służb, możliwość posługiwania się dokumentami legalizacyjnymi, retencję metadanych. Projekt zmian w ustawie o służbie więziennej trafił właśnie do uzgodnień i konsultacji.