Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy: odszkodowanie bez składek ZUS

Wysokość odszkodowania ustalana jest przez pracodawcę w porozumieniu z pracownikiem i określana w treści umowy. Nie może być ona jednak niższa od minimum przewidzianego w art. 101² par. 3 k.p., zgodnie z którym „odszkodowanie nie może być niższe od 25 proc. wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji; odszkodowanie może być wypłacane w miesięcznych ratach”.

Strony mają zatem swobodę w ustalaniu wysokości odszkodowania, przy czym kodeks pracy wyznacza tylko dolną granicę jego wysokości. Pracownik nie może otrzymać odszkodowania niższego niż gwarantowane ustawowo, a w przypadku ustalenia w umowie kwoty poniżej tego progu – przysługuje mu w wysokości minimalnej.

Przykładowo, jeżeli zawarto z pracownikiem umowę o zakazie konkurencji na 12 miesięcy, to należne mu odszkodowanie nie może być niższe od 25 proc. wynagrodzenia, które pracownik uzyskał w ostatnim roku pracy.

Kwota gwarantowanego odszkodowania

Podstawę obliczenia kwoty gwarantowanego odszkodowania stanowi wynagrodzenie pracownika, obejmujące nie tylko płacę zasadniczą, lecz także inne składniki, takie jak: premie regulaminowe, wynikające z umowy o pracę lub innych wewnętrznych przepisów płacowych, np. regulaminu wynagradzania, dodatki, prowizje, wynagrodzenie urlopowe, za godziny nadliczbowe i inne elementy stanowiące wynagrodzenie. Wynagrodzenie to obejmuje zatem zarówno płacę zasadniczą, jak i dodatkowe świadczenia i należności cechujące się wzajemnością względem pracy, periodycznością, roszczeniowością oraz majątkowo-przysparzającym charakterem, co potwierdza wyrok SN z 11 grudnia 2007 r. (sygn. akt I PK 157/07).

Aby obliczyć wysokość odszkodowania, należy więc ustalić, ile pracownik zarobił w okresie odpowiadającym okresowi zakazu konkurencji, przed ustaniem stosunku pracy. Jeżeli pracodawca samodzielnie wyznaczył wysokość odszkodowania w umowie, konieczne jest w pierwszej kolejności jego obliczenie zgodnie z postanowieniami umowy o zakazie konkurencji, a następnie porównanie z ustawowym minimum przewidzianym w kodeksie pracy. [przykład]

Świadczenie można wypłacić albo od razu po ustaniu zatrudnienia w całości, albo rozłożyć je na raty, płatne w wyznaczonych w umowie terminach.

PRZYKŁAD

Kiedy bez składek...

Podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne nie stanowią odszkodowania wypłacone byłym pracownikom po rozwiązaniu stosunku pracy, na podstawie umowy o zakazie konkurencji, o której mowa w art. 101² k.p. Oznacza to, że świadczenie należne wyłącznie za okres po ustaniu zatrudnienia, wypłacane w wykonaniu tej umowy, nie jest oskładkowane.

Obowiązek naliczenia, poboru i odprowadzenia składek na ubezpieczenia społeczne jest ściśle powiązany z istnieniem tytułu do ubezpieczeń, o którym mowa w art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jednym z podstawowych tytułów rodzących obowiązek jest stosunek pracy, w ramach którego pracownik uzyskuje przychód stanowiący – co do zasady – podstawę wymiaru składek. O zakwalifikowaniu danego świadczenia do przychodów ze stosunku pracy nie decyduje jednak moment jego wypłaty ani fakt pozostawania w zatrudnieniu w chwili uzyskania przychodu.

…a kiedy ze składkami

W określonych sytuacjach odszkodowanie może jednak podlegać oskładkowaniu. Dotyczy to w szczególności przypadków, gdy były pracownik otrzymuje świadczenie należne za okres wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę, a jedynie jego wypłata następuje po ustaniu zatrudnienia. Wówczas po stronie pracodawcy powstaje obowiązek odprowadzania składek.

Uwaga! Podstawę wymiaru składek stanowi odszkodowanie, które pracodawca wypłaca na podstawie umowy o zakazie konkurencji obowiązującej w trakcie trwania stosunku pracy.

Odszkodowanie wypłacane z tytułu umowy o zakazie konkurencji podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych, ponieważ mimo swojego źródła w przepisach kodeksu pracy zostało wprost wyłączone ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Rozliczenie odszkodowania

Wracając do rozliczenia odszkodowania z tytułu zaniechania działalności konkurencyjnej wobec byłego pracodawcy z przykładu, nie podlega ono składkom ZUS, ale jako przychód ze stosunku pracy jest objęte podatkiem dochodowym. Zakład pracy, działając jako płatnik, ma obowiązek poboru zaliczki (zaliczek) na podatek dochodowy na zasadach ogólnych, a więc z uwzględnieniem miesięcznej, podstawowej normy kosztów uzyskania przychodów.

Koszty te przysługują bez względu na to, czy w momencie wypłaty należności stosunek pracy trwał, czy też nie. Należy jednak pamiętać, że przy obliczaniu zaliczek od rat odszkodowania wypłacanych po ustaniu zatrudnienia nie uwzględnia się miesięcznej kwoty zmniejszającej podatek, nawet jeśli będąc pracownikiem, osoba złożyła w firmie oświadczenie PIT-2.

Po ustaniu stosunku pracy oświadczenie już nie ma mocy prawnej. Możliwe jest jednak złożenie przez podatnika (byłego pracownika) nowego oświadczenia PIT-2.

Niemniej jednak, jeśli zacznie on uzyskiwać przychody z nowego źródła, gdzie płatnik będzie te kwoty odliczał, złożenie poprzedniemu praco dawcy PIT-2 nie będzie możliwe.

Powyższa lista płac przedstawia rozliczenie za styczeń br., kiedy zostały wypłacone pierwsza rata odszkodowania oraz premia kwartalna. ©℗