rozwiń ›

Poniżej przedstawiono różnice pomiędzy sądem a notariuszem, sytuacje, w których można skorzystać z poświadczenia notarialnego, oraz przypadki, gdy jedyną drogą pozostaje postępowanie sądowe.

Czym jest poświadczenie dziedziczenia?

Poświadczenie dziedziczenia to dokument, który potwierdza krąg spadkobierców oraz wysokość przysługujących im udziałów w spadku. Ma on takie same skutki prawne jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Poświadczenie dziedziczenia może zostać sporządzone:

  • przez sąd - w drodze postępowania nieprocesowego,
  • przez notariusza - w formie aktu poświadczenia dziedziczenia.

Poświadczenie dziedziczenia u notariusza

Notarialne poświadczenie dziedziczenia jest rozwiązaniem szybszym i mniej sformalizowanym niż postępowanie sądowe, jednak możliwym wyłącznie po spełnieniu określonych warunków.

Do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia konieczne jest m.in.:

  • stawiennictwo wszystkich spadkobierców osobiście,
  • brak sporu co do kręgu spadkobierców oraz treści ewentualnego testamentu,
  • brak wcześniejszego prawomocnego orzeczenia sądu w sprawie spadku po danym spadkodawcy.

Notariusz sporządza protokół dziedziczenia, przyjmuje oświadczenia spadkobierców, a następnie sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, który jest rejestrowany w Rejestrze Spadkowym.

Stwierdzenie nabycia spadku przez sąd

Postępowanie sądowe jest konieczne w sytuacjach, w których:

  • pomiędzy spadkobiercami istnieje spór,
  • nie ma możliwości stawienia się wszystkich spadkobierców u notariusza,
  • zachodzą wątpliwości co do ważności ewentualnego testamentu,
  • sprawa dotyczy szczególnie skomplikowanego stanu faktycznego.

Postępowanie sądowe kończy się wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, które po uprawomocnieniu ma takie same skutki jak akt poświadczenia dziedziczenia.

Tabela: różnice między sądem a notariuszem

Kryterium Notariusz Sąd
Czas trwania Zazwyczaj jeden dzień Od kilku miesięcy do dłużej
Obecność spadkobierców Wszyscy spadkobiercy obowiązkowo Nie zawsze konieczna
Spór między spadkobiercami Niedopuszczalny Dopuszczalny
Koszty Taksa notarialna + VAT + opłaty rejestrowe Opłata sądowa
Skutek prawny Taki sam jak orzeczenie sądu Taki sam jak akt poświadczenia dziedziczenia

Kiedy wybrać notariusza, a kiedy sąd?

Notariusz będzie właściwym wyborem, gdy:

  • spadkobiercy są zgodni co do dziedziczenia,
  • zależy im na szybkim uzyskaniu dokumentu,
  • sprawa nie budzi wątpliwości prawnych.

Sąd jest konieczny, gdy:

  • występuje konflikt między spadkobiercami,
  • nie można ustalić wszystkich spadkobierców,
  • konieczne jest rozstrzygnięcie kwestii spornych.

Podsumowanie

Poświadczenie dziedziczenia u notariusza jest rozwiązaniem szybkim i wygodnym, ale dostępnym tylko w sprawach niespornych. W razie braku zgody między spadkobiercami lub wystąpienia wątpliwości prawnych, jedyną drogą pozostaje postępowanie sądowe. Oba tryby prowadzą jednak do tego samego skutku prawnego - potwierdzenia nabycia spadku.

FAQ - poświadczenie dziedziczenia

Czy poświadczenie dziedziczenia u notariusza zastępuje postanowienie sądu?

Tak. Akt poświadczenia dziedziczenia ma taką samą moc prawną jak prawomocne postanowienie sądu.

Czy każdy spadek można potwierdzić u notariusza?

Nie. Notarialne poświadczenie dziedziczenia jest możliwe wyłącznie w sprawach niespornych.

Czy notariusz może sporządzić poświadczenie dziedziczenia przy testamencie?

Tak, o ile nie ma wątpliwości co do ważności testamentu i jego treści.

Czy poświadczenie dziedziczenia jest droższe niż sąd?

Koszty zależą od konkretnej sprawy.

Czy można później zakwestionować poświadczenie dziedziczenia?

Tak, w określonych przypadkach możliwe jest jego uchylenie w postępowaniu sądowym.

Źródła informacji

  1. Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1001)
  2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1071)
  3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568)