Czy UE jest gotowa na arktyczne zimno? Gazowe bezpieczeństwo na pół gwizdka

Już poprzednie ochłodzenie przyniosło serię rekordów wykorzystania gazu i energii elektrycznej, m.in. w Polsce (po raz pierwszy został sforsowany pułap 100 mln m sześc. dziennego zużycia błękitnego paliwa). W rezultacie, jak podaje stowarzyszenie Gas Infrastructure Europe (GIE), 18 stycznia stan unijnych zapasów spadł poniżej połowy zdolności magazynowych. Zdaniem Tomasza Włodka z Akademii Górniczo-Hutniczej ryzyko kryzysu nie jest aktualnie wysokie. Nasz rozmówca zwraca jednak uwagę na spore dysproporcje poziomu zapasów w poszczególnych krajach.

Oprócz temperatur na mizerny poziom rezerw wpłynęło także poluzowanie europejskich regulacji w zakresie obowiązkowego magazynowania gazu. Zgodnie z zasadami przyjętymi na fali kryzysu energetycznego państwa UE miały obowiązek osiągnięcia przed sezonem zimowym – najpóźniej do 1 listopada – 90-proc. zatłoczenia swoich magazynów. W tym roku zdecydowano się na liberalizację przepisów w obawie o to, że zmasowane zakupy wywindują ceny surowca, co z kolei przełoży się na poziom inflacji. Po nowelizacji cel 90 proc. można zrealizować w dowolnym momencie między październikiem a grudniem. Przewidziano także możliwość jego obniżenia o 10 punktów w uzasadnionych przypadkach. W praktyce wiele krajów „27“ wcale nie osiągnęło w tym sezonie 90-proc. zapełnienia magazynów, a niektóre, m.in. Niemcy, Holandia, Słowacja czy Węgry, nie zdołały dojść nawet do obniżonego pułapu 80 proc.

Niskie stany wypełnienia magazynów, poniżej średnich wieloletnich, notują m.in. Niemcy i Holandia – gospodarki charakteryzujące się wysokim zapotrzebowaniem na gaz (także w ujęciu per capita). Zapełnienie magazynów niemieckich wynosi ok. 42 proc., a holenderskich – nieco ponad 35 proc. Gdyby były zmuszone polegać tylko na tych zapasach, w scenariuszu zużycia typowym dla zimnego lutego Niemcom wystarczyłoby to na trzy i pół tygodnia, a Holendrom na nieco ponad miesiąc. W wariancie bardziej ekstremalnym, zgodnym z najwyższym historycznym zapotrzebowaniem na surowiec notowanym w okresie dwutygodniowym, zapasy wyczerpałyby się obu krajom w mniej niż 20 dni.

Paliwo płynie bez zakłóceń. Do czasu?

Zdaniem Włodka, gdyby niskie temperatury utrzymały się do marca, rynki te mogą doświadczyć problemów. – Na tym tle Polska wypada bardzo dobrze – zastrzega. Krajowe magazyny pozostają, wedle danych GIE, zapełnione w niemal 3/4. Również w naszym przypadku bezpieczeństwo jest jednak względne, jeśli wziąć pod uwagę stosunek między zmagazynowanym surowcem a zużyciem dziennym. W zależności od scenariusza pogodowego, taki wolumen gazu wystarczyłby na trzy do czterech tygodni standardowego zużycia. Dane te nie pokazują pełnego obrazu, ponieważ na wielkich magazynach niemieckich i holenderskich w praktyce polega więcej rynków, np. Belgia czy Dania, które same dysponują minimalnymi rezerwami.

Rynek stabilizuje w tej sytuacji przede wszystkim ciągłość i stabilność dostaw, z którą jak dotąd nie ma problemów. – 14 stycznia pierwszy raz europejskie terminale gazu skroplonego (LNG) wprowadziły do systemu ponad 5 TWh (ok. 500 mln m sześc. – red.) gazu ziemnego w ciągu jednego dnia – odnotowuje Tomasz Włodek.

Rezultat? Ceny kontraktów w rotterdamskim hubie TTF rosną (20 stycznia po południu oscylowały między 36 a najwyższą w tym sezonie stawką niemal 37 euro/MWh), ale pozostają wyraźnie poniżej średnich notowań choćby ze stycznia 2025 r. (45 euro), nie mówiąc o pojawiających się w szczycie kryzysu energetycznego cenach trzycyfrowych. – Ceny giełdowe mogą jednak wyraźnie wzrosnąć w lutym i marcu, jeśli chłodna zima się utrzyma – spodziewa się ekspert.

Rosja nie zagraża jak kiedyś. Kto trzyma gazową broń?

Niższa rezerwa oznacza wyższą wrażliwość na zakłócenia w dostawach, przy czym – jak zaznacza dr Włodek – wrażliwość ta „w pewien sposób zawsze wzrasta zimą”. Dopóki rynek LNG działa prawidłowo, pozyskanie zamówień – np. w scenariuszu wstrzymania gazu rosyjskiego, który nadal płynie do Unii Europejskiej rurociągiem Turk Stream czy w formie skroplonej – jest kwestią ceny. – Kto bardziej potrzebuje, ten zapłaci więcej – dodaje ekspert. Podkreśla również, że rosyjski gaz nie ma już dla UE znaczenia egzystencjalnego, choć jego wstrzymanie z dnia na dzień wywołałoby reperkusje na rynku. Na dłuższą metę, według niego, dostaw z tego kierunku mogłoby nie już być, gdyby nie to, że są europejscy klienci, którzy chcą z tego surowca korzystać.

Nasz rozmówca przyznaje, że katastrofą dla bezpieczeństwa gazowego Europy byłyby zakłócenia dostaw LNG ze Stanów Zjednoczonych. – Nie sądzę, żeby euroatlantycki konflikt zaszedł tak daleko. Eksport gazu to dla Amerykanów ogromny biznes, a ograniczenie produkcji surowca na taką skalę byłoby trudne i generowało ogromne koszty. Nawet gdyby doszło do wielkiej eskalacji wojny handlowej z geopolityką w tle, surowce energetyczne będą jej ostatnim etapem, a i tak nie sądzę, by którakolwiek ze stron się na to zdecydowała. Mogą pojawić się elementy straszenia, ale w tym przypadku na tym się najprawdopodobniej skończy. Z drugiej strony Europa nie miałaby żadnych możliwości zastąpienia takiego wolumenu dostaw ad hoc – mówi Włodek.©℗