Wypadek podczas obowiązkowej integracji może uzasadniać wypłatę jednorazowego odszkodowania

Wypadek przy pracy

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (dalej: ustawa wypadkowa), za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

• podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
• podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;
• w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Z art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 11 ust. 1–3 ustawy wypadkowej wynika zaś, że ubezpieczonemu, który wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, przysługuje jednorazowe odszkodowanie. Za stały uszczerbek na zdrowiu uważa się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy, natomiast za uszczerbek długotrwały – naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, mogące ulec poprawie (art. 11 ust. 2 i 3 ustawy wypadkowej).

Wysokość świadczenia

Wysokość jednorazowego odszkodowania ustala się – stosownie do art. 12 ust. 1 ustawy wypadkowej – jako 20 proc. przeciętego wynagrodzenia za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, przy czym podstawę obliczeń stanowi przeciętne wynagrodzenie w dniu wydania decyzji.

Związek funkcjonalny z pracą…

W orzecznictwie podkreśla się, że dla uznania zdarzenia za wypadek przy pracy nie zawsze konieczne jest wykonywanie typowych czynności pracowniczych w ścisłym znaczeniu. Czynności te mogą być w związku funkcjonalnym z pracą. Chodzi o sytuację, w której wykonywanie obowiązków służbowych stanowi istotny element prowadzący do zdarzenia lub wpływający na jego skutki. Na tle podobnego stanu faktycznego wypowiedział się Sąd Rejonowy w Rybniku w wyroku z 3 marca 2022 r. (sygn. akt V U 290/22). W tej sprawie ZUS odmówił odszkodowania pracownikowi, uznając, że brak jest związku zdarzenia z wykonywaną pracą, ponieważ do wypadku doszło podczas spotkania integracyjnego z klientami po godzinie pracy, a więc – w ocenie organu – poza wykonywaniem obowiązków pracowniczych.

Dokonując oceny prawnej, sąd wskazał na kilka istotnych kwestii.

▶ Po pierwsze, odwołał się do przepisów ustawy wypadkowej oraz rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania. Sąd wskazał, że według załącznika do tego rozporządzenia wysokość stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu ubezpieczonego, u którego stwierdzono różnego rodzaju uszkodzenia w obrębie palców i kości śródręcza powodujące ograniczenie funkcji palca, może wynosić – w zależności od stopnia – 1 proc. (poz. 141a).

▶ Po drugie, sąd określił, że jeżeli pracownik uległ wypadkowi podczas wykonywania typowych czynności pracowniczych, kwalifikacja zdarzenia jako wypadek przy pracy nie budzi wątpliwości. W sytuacjach mniej oczywistych konieczne jest natomiast ustalenie, czy istnieje związek funkcjonalny z pracą. O takim związku można mówić wtedy, gdy praca jest tylko jednym z czynników prowadzących do zdarzenia, lecz także wywiera wpływ na jego skutek.

▶ Po trzecie, sąd podkreślił, że przepisy prawa pracy nie definiują pojęcia wyjazdu integracyjnego. W praktyce przyjmuje się jednak, że jeżeli wyjazdy lub spotkania integracyjne mają charakter obowiązkowy, to należy je traktować jako formę podróży służbowej. Jeżeli wypadek miał miejsce podczas zajęć szkoleniowych albo rekreacyjnych przewidzianych w programie takiego wydarzenia, to udział pracownika oraz jego zachowanie mogą pozostawać w związku funkcjonalnym z pracą.

…lub jego wyłączenie

▶ Po czwarte, sąd zwrócił uwagę, że ochrona przewidziana w ustawie wypadkowej dla pracownika wykonującego zadania służbowe ma szeroki zakres i wyłączenie związku zdarzenia z pracą następuje zasadniczo tylko wtedy, gdy wypadek został spowodowany postępowaniem pracownika całkowicie niezwiązanym z wykonywaniem powierzonych zadań. O pozostawaniu w podróży służbowej można mówić wówczas, gdy pracownik realizuje zadanie służbowe, a formalną podstawą takiego wyjazdu stanowi polecenie pracodawcy lub wynikający z obowiązków charakter wykonywanej pracy.

▶ Po piąte, sąd ustalił, że zorganizowanie, a następnie udział w spotkaniu integracyjnym należało do obowiązków ubezpieczonego. Z racji zajmowanego stanowiska przedstawiciela handlowego jego zadania obejmowały m.in. budowanie więzi pomiędzy pracodawcą a jego kontrahentami. Dodatkowo pracodawca uznał zdarzenie za wypadek przy pracy. Wobec powyższego sąd przyjął, że występuje związek funkcjonalny pomiędzy wypadkiem a wykonywaną pracą, a jednocześnie brak było okoliczności wskazujących na prywatny charakter wyjazdu.

W rezultacie sąd przyjął, że ubezpieczony doznał 1 proc. długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy i zmienił decyzję ZUS, przyznając jednorazowe odszkodowanie odpowiadające ustalonemu uszczerbkowi. ©℗