Zmiany w wystawianiu e-ZLA – skutki dla płatnika i ubezpieczonego

W opisanym przypadku obowiązek zwrotu zasiłku będzie spoczywał na ubezpieczonym.

Okres zasiłkowy to czas, w którym pracownik może pobierać wynagrodzenie chorobowe oraz zasiłek chorobowy. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy z powodu choroby lub niemożności wykonywania pracy z przyczyn określonych – nie dłużej jednak niż przez 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży – nie dłużej niż przez 270 dni.

Do jednego okresu zasiłkowego zalicza się okresy:

• nieprzerwanej niezdolności do pracy;
• niezdolności do pracy, między którymi wystąpiła przerwa, jeśli między ustaniem poprzedniej a powstaniem ponownej niezdolności do pracy przerwa nie przekraczała 60 dni.

Wyjątkiem jest sytuacja, gdy niezdolność do pracy po przerwie – niezależnie od jej długości – powstała w trakcie ciąży, co oznacza konieczność otwarcia nowego okresu zasiłkowego.

Jeśli ubezpieczony nie poinformuje płatnika o niezdolności do pracy orzeczonej u drugiego płatnika, może dojść do błędnego ustalenia okresu zasiłkowego i nadpłaty zasiłku chorobowego. Jak bowiem będzie wynikało z art. 9 ust. 4 ustawy zasiłkowej, niezależnie od liczby tytułów ubezpieczenia chorobowego ustala się jeden okres zasiłkowy.

Zasady zwrotu świadczeń określone zostały w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.). Zgodnie z art. 84 ust. 1 u.s.u.s. osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się m.in. świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia (art. 84 ust. 2 pkt 2 u.s.u.s.).

Niepoinformowanie drugiego płatnika o niezdolności do pracy orzeczonej u innego płatnika traktowane będzie jako wprowadzenie w błąd. W konsekwencji odpowiedzialność za zwrot nienależnie pobranego świadczenia będzie ponosił ubezpieczony, a nie płatnik. W takiej sytuacji brak jest podstaw do zastosowania art. 84 ust. 6 u.s.u.s., zgodnie z którym, jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone.

Skutki wprowadzenia lekarza w błąd co do zakresu obowiązków

2. Czy wejście w życie przepisów o możliwości wystawiania zaświadczeń o niezdolności do pracy tylko dla jednego płatnika wpłynie na zakres odpowiedzialności lekarza? Jak należy ocenić sytuację, w której lekarz wystawi zaświadczenie tylko dla jednego płatnika na podstawie nieprawdziwego opisu obowiązków przedstawionego przez ubezpieczonego?

Lekarz nie ponosi odpowiedzialności za to, że ubezpieczony wprowadzi go w błąd co do rodzaju pracy wykonywanej u jednego z płatników, aby uzyskać zaświadczenie obejmujące tylko jeden tytuł do ubezpieczenia.

Dla zakresu odpowiedzialności lekarzy istotne znaczenie ma art. 60 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z jego ust. 1 w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wystawianiu zaświadczeń lekarskich, w szczególności gdy zaświadczenie lekar skie zostało wystawione:

• bez przeprowadzenia bezpośredniego badania ubezpieczonego;
• bez udokumentowania rozpoznania stanowiącego podstawę orzeczonej czasowej niezdolności do pracy

– zakład ubezpieczeń społecznych może, w formie decyzji, cofnąć upoważnienie do wydawania zaświadczeń o niezdolności do pracy na okres nieprzekraczający 12 miesięcy od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. W przypadku powtarzającego się naruszania zasad wystawiania zaświadczeń ZUS może, w drodze decyzji, cofnąć upoważnienie na okres nieprzekraczający 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.

Zatem cofnięcie przez ZUS upoważnienia następuje w sytuacjach, w których to lekarz nie dopełnił swoich obowiązków. Osoba wystawiająca zwolnienie nie ma obowiązku weryfikowania prawdziwości oświadczenia ubezpieczonego dotyczącego rodzaju pracy wykonywanej u jednego z płatników.

Istotny rodzaj pracy a nie decyzja pracownika

3. Pracownik jest zatrudniony u dwóch pracodawców. U jednego pracuje stacjonarnie przy obsłudze klienta, natomiast u drugiego świadczy pracę w formie zdalnej. Czy w tym przypadku lekarz będzie mógł wystawić zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy wyłącznie w odniesieniu do pracy wykonywanej stacjonarnie?

Tak, od 1 stycznia 2027 r. będzie taka możliwość. Zgodnie z nowym art. 17 ust. 1d ustawy zasiłkowej, jeżeli praca zarobkowa w ramach określonego tytułu może być wykonywana z uwagi na rodzaj tej pracy, na żądanie ubezpieczonego można nie wystawić zwolnienia od pracy z tego tytułu.

Należy jednak podkreślić, że nowy przepis nie oznacza możliwości swobodnego wyboru przez ubezpieczonego pracodawcy, u którego chce on kontynuować pracę. Przepis ten wyraźnie wskazuje, że chodzi o pracę, która może być wykonywana u jednego płatnika z uwagi na „rodzaj pracy”. W opisanym stanie faktycznym praca polegająca na stacjonarnej obsłudze klienta co do zasady wymaga osobistej obecności i określonej sprawności psychofizycznej, natomiast praca zdalna może być wykonywana w innych warunkach organizacyjnych i przy innym obciążeniu. Oznacza to, że nie są to prace tego samego rodzaju, a zatem możliwe jest orzeczenie niezdolności do wykonywania jednej z nich przy jednoczesnym zachowaniu zdolności do wykonywania drugiej. Należy jednak podkreślić, że art. 17 ust. 1d ustawy zasiłkowej nie można będzie zastosować do sytuacji, w których ubezpieczony będzie wykonywał u płatników podobny rodzaj pracy.

Ponadto nadal obowiązuje art. 17 ustawy zasiłkowej, choć w zmienionym brzmieniu. Od 13 kwietnia 2026 r., zgodnie z jego ust. 1, ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, w przypadku gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:

1) wykonuje pracę zarobkową lub

2) podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.

Ponadto dodany art. 17 ust. 1a ustawy zasiłkowej przewiduje, że pracą zarobkową jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcie w okresie zwolnienia jest uzasadnione istotnymi okolicznościami. Istotną okolicznością nie będzie mogło być polecenie pracodawcy.

Pracodawca nie potrąci z pensji nadpłaconego świadczenia

4. Pracownik otrzyma zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy wyłącznie u jednego płatnika i nie poinformuje drugiego pracodawcy o tym fakcie. Drugi płatnik błędnie ustali okres zasiłkowy, co doprowadzi do nadpłaty zasiłku chorobowego. Czy po stwierdzeniu takiej nadpłaty płatnik może potrącić jej kwotę z wynagrodzenia pracownika?

Nie, płatnik nie może potrącać kwoty nadpłaty z wynagrodzenia pracownika.

Należy przede wszystkim wskazać, że choć płatnik może samodzielnie ustalić, że doszło do nadpłaty, to ocena, czy zasiłek stanowi świadczenie nienależnie pobrane, należy do ZUS. Zakład, wydając taką decyzję, zobowiązuje ubezpieczonego do zwrotu świadczenia. Płatnik nie może samodzielnie stwierdzić, że zasiłek miał taki charakter.

Zasady dokonywania potrąceń z wynagrodzenia określają art. 87–91 kodeksu pracy (dalej: k.p.). Zgodnie z art. 87 par. 1 k.p. z wynagrodzenia za pracę – po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego – podlegają potrąceniu tylko następujące należności:

• sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych;
• sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;
• zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi;
• kary pieniężne.

Takie potrącenia pracodawca może, a w określonych sytuacjach musi zastosować.

Jeśli ubezpieczony nie zwróci do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nienależnie pobranego zasiłku, ZUS może wszcząć postępowanie egzekucyjne. Dopiero w jego toku pracodawca może być zobowiązany do dokonywania potrąceń z wynagrodzenia pracownika.

Jeden okres zasiłkowy niezależnie od liczby tytułów do ubezpieczenia

5. Ubezpieczony zatrudniony u dwóch pracodawców wyczerpał okres zasiłkowy z końcem ostatniego zaświadczenia lekarskiego. Po upływie dwóch tygodni do jednego z pracodawców wpływa kolejne zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy wystawione wyłącznie w odniesieniu do pracy wykonywanej u tego pracodawcy. Jak wpłynie to na okres zasiłkowy i prawo do zasiłku chorobowego?

W związku z wyczerpaniem okresu zasiłkowego ubezpieczony nie będzie miał prawa do zasiłku u pracodawcy, dla którego zostało wystawione nowe zaświadczenie o niezdolności do pracy. Okres ten będzie jednak traktowany jako usprawiedliwiona, lecz niepłatna nieobecność w pracy. Pracownik może natomiast wystąpić do ZUS z wnioskiem o przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego, które będzie mógł pobierać maksymalnie przez 12 miesięcy.

W odniesieniu do drugiego płatnika czas ten będzie okresem wykonywania pracy, a więc pracownikowi będzie przysługiwało wynagrodzenie za pracę.

Taka sytuacja wpłynie na ustalenie okresu zasiłkowego. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 4 ustawy zasiłkowej, który także zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2027 r., niezależnie od liczby tytułów ubezpieczenia chorobowego ustala się jeden okres zasiłkowy. Dotyczy to także przypadku określonego w art. 17 ust. 1d ustawy zasiłkowej, a więc wystawienia zaświadczenia o niezdolności do pracy tylko dla jednego płatnika.

Ponieważ do otwarcia nowego okresu zasiłkowego konieczne jest minimum 61 dni zdolności do pracy, należy przyjąć, że również w odniesieniu do drugiego pracodawcy nie dojdzie do przerwania okresu zdolności do pracy z uwagi na treść wspomnianego art. 9 ust. 4 ustawy zasiłkowej. ©℗