Nowelizacja: okres zasiłkowy musi być liczony jednolicie u wszystkich płatników

Szczególne zasady dotyczą pobierania zasiłku za okres przypadający po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego. Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy zasiłkowej za okres niezdolności do pracy lub niemożności wykonywania pracy przypadający po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego zasiłek chorobowy przysługuje nie dłużej niż przez 91 dni. Ograniczenie to nie dotyczy niezdolności do pracy:

• powstałej w wyniku poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów;
• spowodowanej gruźlicą;
• występującej w trakcie ciąży.

Sumowanie okresów zasiłkowych

Do jednego okresu zasiłkowego zalicza się nie tylko okresy wskazane na zaświadczeniach lekarskich, między którymi nie występowała przerwa, lecz także te oddzielone przerwami. Okres zasiłkowy oblicza się na zasadach określonych w art. 9 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z jego ust. 1 do okresu zasiłkowego wlicza się wszystkie okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy, jak również okresy niemożności wykonywania pracy. Natomiast w myśl ust. 2, do okresu zasiłkowego wlicza się okresy poprzednich niezdolności do pracy, jeżeli przerwa pomiędzy ustaniem poprzedniej a powstaniem ponownej niezdolności do pracy nie przekroczyła 60 dni. Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy po przerwie niezdolność jest spowodowana tą samą, czy inną chorobą.

Do okresu zasiłkowego nie wlicza się okresów niezdolności do pracy przypadających przed przerwą nie dłuższą niż 60 dni, jeżeli po przerwie niezdolność do pracy wystąpiła w trakcie ciąży. [przykłady 1 i 2]

Bez prawa do wynagrodzenia chorobowego albo zasiłku

Okres zasiłkowy nie zawsze jest równoznaczny z przysługującym prawem do wynagrodzenia chorobowego albo zasiłku. Do niego zalicza się niektóre okresy niezdolności do pracy, za które ubezpieczony nie nabył prawa do świadczeń albo prawo to utracił. W szczególności dotyczy to okresów:

• za które pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za pracę;
• za które ubezpieczony utracił prawo do zasiłku z powodu wykonywania pracy zarobkowej lub wykorzystywania zwolnienia niezgodnie z jego celem;
• za które nie przysługuje zasiłek, ponieważ niezdolność została spowodowana umyślnym przestępstwem lub wykroczeniem popełnionym przez ubezpieczonego;
• pierwszych pięć dni niezdolności, gdy niezdolność do pracy spowodowana została nadużyciem alkoholu;
• gdy ubezpieczony został odsunięty od pracy z powodu choroby zakaźnej, a nie podjął innej pracy.

Wyłączenia

Ustawa zasiłkowa przewiduje również okresy, które – mimo wystawionego zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy – nie są wliczane do okresu zasiłkowego. Do okresu zasiłkowego nie zalicza się okresów niezdolności do pracy przypadających w czasie:

• okresu wyczekiwania (pierwsze 30 dni ubezpieczenia chorobowego w przypadku pracowników oraz pierwszych 90 dni ubezpieczenia chorobowego w przypadku np. zleceniobiorców);
• urlopu bezpłatnego;
• urlopu wychowawczego;
• tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności, z wyjątkiem przypadków, w których prawo do zasiłku wynika z ubezpieczenia chorobowego osób wykonujących odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania;
• usprawiedliwionej nieobecności w pracy, o której mowa w art. 63[2] par. 8 k.p. (tj. okresu od dnia śmierci pracodawcy do dnia wygaśnięcia umowy o pracę albo dokonania uzgodnienia, albo jej rozwiązania);
• urlopu opiekuńczego.

Zaświadczenie lekarskie u jednego z dwóch pracodawców

Nowelizacja przepisów zasiłkowych, która wejdzie w życie 1 stycznia 2027 r., wprowadzi możliwość wystawiania zaświadczeń o niezdolności do pracy wyłącznie dla jednego z tytułów. Rozwiązanie to wynika z dodanego ust. 1d do art. 17 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z nim: „jeżeli jednak praca zarobkowa w ramach określonego tytułu może być wykonywana z uwagi na rodzaj tej pracy, na żądanie ubezpieczonego można nie wystawić zwolnienia od pracy z tego tytułu”. Chodzi tu o sytuację, gdy ubezpieczony będzie wykonywał zupełnie odmienne rodzajowo obowiązki u różnych płatników – najczęściej wtedy, gdy u jednego z nich będzie to praca fizyczna, a u drugiego praca umysłowa, zwłaszcza zdalna.

Uniknięcie sankcji

Wystawienie takiego zwolnienia zapobiegnie zastosowaniu wobec ubezpieczonego sankcji określonej w art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej (tj. utraty prawa do zasiłku chorobowego). Brzmienie tego przepisu zmieni się wcześniej, bo 13 kwietnia 2026 r. Od tego dnia w jego myśl: „Ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, w przypadku gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:

1) wykonuje pracę zarobkową lub

2) podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia”.

Jednocześnie wejdzie w życie art. 17 ust. 1a ustawy zasiłkowej, z którego będzie wynikało, że „pracą zarobkową jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy”.

Do ustawy zasiłkowej zostanie dodana także definicja aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. W myśl dodanego do ustawy zasiłkowej art. 17 ust. 1b, aktywnością taką są wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.

Obowiązek informacyjny

W sytuacji gdy zwolnienie zostanie wystawione tylko dla jednego płatnika, ubezpieczony będzie musiał wypełnić obowiązek, który będzie wynikał z dodanego ust. 1e do art. 17 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z nim: „ubezpieczony jest obowiązany poinformować płatnika składek wypłacającego zasiłki o okresie, na który zostało mu wystawione zwolnienie od pracy z innego tytułu”.

Celem tej regulacji jest zapewnienie, aby płatnik, w odniesieniu do którego nie wystawiono zaświadczenia o niezdolności do pracy, zaliczył ten okres do okresu zasiłkowego. Okres zasiłkowy musi być bowiem u wszystkich płatników liczony jednolicie. Przepisy te mają zapobiegać sytuacji, w której ubezpieczony u jednego płatnika wyczerpałby okres zasiłkowy, podczas gdy u drugiego zasiłek nadal mógłby mu przysługiwać. Niepoinformowanie płatnika przez ubezpieczonego może doprowadzić do pobrania nienależnego świadczenia. [przykład 3 s. D1]

Zwrot zasiłku z odsetkami

Zwrot zasiłku z odsetkami w takiej sytuacji obciąża pobierającego. Zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się m.in. świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia (art. 84 ust. 2 pkt 2 u.s.u.s.).

W sytuacji, gdy ubezpieczony – wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi – nie poinformuje drugiego płatnika o niezdolności do pracy orzeczonej u innego płatnika, należy przyjąć, że wprowadził w błąd wypłacającego świadczenie. ©℗

przykład 1

przykład 2

przykład 3