Od 2026 r. symbole niepełnosprawności zyskują na znaczeniu. Jest to spowodowane zmianami w systemie orzecznictwa, który został powiązany z katalogiem chorób i punktacją funkcjonalną. Stosowanie symboli niepełnosprawności ma za zadanie uprościć interpretację dokumentu między innymi dla szkół, samorządów, PFRON oraz MOPS. Symbol ma stać się szybką informacją o rodzaju niepełnosprawności i o tym, jakiej pomocy potrzebuje dana osoba.

Stopnie niepełnosprawności i ich znaczenie

W 2026 roku osoby orzekające stopień niepełnosprawności mogą przyznać trzy stopnie: lekki, umiarkowany oraz znaczny. Każdy z tych stopni wiąże się z określonym zakresem uprawnień. Przykładowo, osoby z lekką niepełnosprawnością mogą liczyć na zniżki w transporcie publicznym, natomiast osoby ze stopniem znacznym mają prawo do pełnych ulg w wielu obszarach życia społecznego i zawodowego.

Symbole przyczyn niepełnosprawności

Każde orzeczenie zawiera symbole, które wskazują przyczynę niepełnosprawności. Są to oznaczenia takie jak 05-R (upośledzenie narządu ruchu), 02-P (zaburzenia psychiczne), 10-N (choroby neurologiczne). Symbole te mają na celu precyzyjne określenie, jaki typ pomocy lub wsparcia jest potrzebny danemu pacjentowi.

Symbole niepełnosprawności 2026 i ich znaczenie

Wielu uprawnionych może korzystać z ulg i świadczeń na podstawie posiadanych symboli. Poniżej oznaczenia najczęściej występujących symboli oraz ich znaczenie:

  • 01-U – niepełnosprawność intelektualna - dotyczy osób z obniżoną sprawnością intelektualną, w tym również z zaburzeniami rozwojowymi, zespołami genetycznymi oraz stanami wpływającymi na funkcje poznawcze. Symbol daje m.in. priorytet w usługach opiekuńczych, dostęp do placówek dziennego wsparcia, preferencje w programach asystenckich, a także pierwszeństwo do indywidualnego nauczania;
  • 02-P – choroby psychiczne - dotyczy osób, które cierpią m.in. na depresję lekooporną, zaburzenia osobowości, schizofrenię, zaburzenia afektywne dwubiegunowe. Symbol daje m.in. większą dostępność usług asystenta, wsparcie w MOPS, ułatwiony dostęp do programów aktywizacji społecznej;
  • 03-L – słuch i mowa - dotyczy osób głuchych, słabosłyszących i tych z zaburzeniami mowy, np. po udarach (afazja). Symbol daje możliwość m.in. dofinansowania aparatów słuchowych, refundacji specjalistycznej rehabilitacji, dostępu do tłumacza języka migowego w placówkach publicznych;
  • 04-O – choroby narządu wzroku - dotyczy osób chorujących na zwyrodnienie plamki, ślepotę, jaskrę, retinopatię cukrzycową. Symbol może dawać prawo do karty parkingowej (jeśli spełnione pozostałe warunki), ulgi w komunikacji miejskiej, pierwszeństwo w programach likwidacji barier architektonicznych;
  • 05-R – narząd ruchu - dotyczy m.in. osób po amputacjach, z mózgowym porażeniem dziecięcym, chorobami kręgosłupa, zmianami zwyrodnieniowymi, RZS. Symbol może dawać dostęp do dopłat PFRON na likwidację barier w domu, dofinansowania do zakupu i przystosowania samochodu, większą szansę na przyznanie usług transportowych i asystenckich;
  • 06-E, 07-S, 08-T – dotyczą osób cierpiących na choroby przewlekłe i układowe, np. choroby endokrynologiczne, układu oddechowego, pokarmowego, metaboliczne oraz innych przewlekłe schorzenia. Symbol przeważnie daje prawo do ulgi rehabilitacyjnej, dofinansowanie leków i sprzętu, dostęp do programów zdrowotnych;
  • 10-N – dotyczy osób z chorobami neurologicznymi, w tym po udarach, cierpiących na chorobę Parkinsona, SM, uszkodzenie rdzenia kręgowego, padaczkę, neuropatie. Osoby posiadające ten symbol uzyskują najczęściej najwyższą punktację w systemie, a tym samym prawo do świadczenia wspierającego w górnych kwotach, a także prawo do specjalistycznej rehabilitacji, programów domowej opieki, dopłat do sprzętu (wózki, pionizatory, łóżka);
  • 12-C – dotyczy osób z zaburzeniami rozwojowymi, jak autyzm, Asperger. Symbol może dawać łatwiejszy dostęp do usług asystenta i wsparcia środowiskowego, uczestnictwa w turnusach terapeutycznych, indywidualizacji pracy w szkole, pierwszeństwa w programach aktywizacji społecznej.

Procedura orzekania i zmiany w 2026 roku

Od 2026 roku obowiązuje uproszczona procedura orzekania o niepełnosprawności w wielu przypadkach. Zmiany mają dotyczyć m.in. digitalizacji dokumentów. Ponadto zgodnie z zapowiedziami komisje mają szybciej działać dzięki większej liczbie lekarzy, punktacja ma być bardziej jednolita w całym kraju, a system ma być korygowany na podstawie analizy najcięższych jednostek chorobowych.