W ocenie NIK nieprawidłowo działa system dotacji dla samorządów na finansowanie wydatków ponoszonych przez nie bezpośrednio w związku z wykonywaniem zadań zleconych; spowodowane jest to niespójnymi oraz niejasnymi regulacjami, dot. zarówno planowania, jak i rozliczania dotacji.

NIK skontrolowała system dotowania zadań zleconych, gdyż - jak wyjaśniono w raporcie - dotacje stanowią znaczącą część dochodów samorządów. Dodatkowo w 2016 r. nastąpiło bardzo znaczące zwiększenie łącznej kwoty tych dotacji, spowodowane wprowadzeniem Programu "Rodzina 500+".

NIK przypomina, że zgodnie z art. 166 Konstytucji jednostki samorządu terytorialnego wykonują zarówno zadania własne, które służą zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej, jak i – jeżeli wynika to z uzasadnionych potrzeb państwa – inne zadania publiczne, zlecone ustawami. Na realizację zadań zleconych samorządy otrzymują z budżetu państwa dotacje celowe, które, zgodnie z przepisami, powinny zapewniać ich pełne wykonanie.