Wygaszanie świadczeń uchodźcom budzi wątpliwości. Te rodzinne zostaną wydłużone

Zgodnie z wciąż obowiązującym art. 26 specustawy obywatele Ukrainy mają prawo do czterech form świadczeń: rodzinnych, 800+, 300+ na wyprawkę szkolną oraz „aktywnie w żłobku”. Projekt resortu spraw wewnętrznych przewiduje uchylenie tego przepisu od 5 marca br., ale jednocześnie w art. 18 zawiera regulacje przejściowe. Przewidują one, że świadczenia przyznane na wniosek złożony do 4 marca na podstawie art. 26 specustawy przysługują do zakończenia okresu świadczeniowego lub zasiłkowego, na jaki zostały przyznane, o ile cudzoziemiec jest beneficjentem ochrony czasowej (od 5 marca ten status nie będzie już oparty o przepisy specustawy ukraińskiej, ale ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej) i ma PESEL UKR.

Taka konstrukcja przepisów, która wskazuje, że prawo do wspomnianego wsparcia będzie wydłużane, budzi wątpliwości urzędników w zakresie świadczeń rodzinnych. Do tych bowiem zalicza się kilka świadczeń i tylko jedno z nich, a mianowicie zasiłek rodzinny wraz z dodatkami, jest przyznawany na okres zasiłkowy trwający od 1 listopada do 31 października następnego roku. Natomiast np. świadczenie rodzicielskie (tzw. kosiniakowe) jest wypłacane przez 12 miesięcy od urodzenia dziecka, a świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane na okres ważności orzeczenia o niepełnosprawności.

- Przepis w proponowanym kształcie sugeruje, że wszystkie świadczenia rodzinne dla obywateli Ukrainy należy wydłużyć do 31 października tego roku, bo wtedy zakończy się bieżący okres zasiłkowy. Możliwa jest jednak też taka jego interpretacja, która zakłada, że skoro świadczenie rodzicielskie czy pielęgnacyjne nie są przyznawane na czas jego trwania, to nie ma podstawy do wydłużenia czasu ich pobierania do końca października – mówi Bogumiła Jastrzębska, kierownik działu świadczeń rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach.

Dodaje, że przepisy projektu wymagają doprecyzowania i jeśli intencją projektodawcy było objęcie nimi wszystkich świadczeń rodzinnych, to powinno z nich wprost wynikać.

Więcej znaków zapytania

W odniesieniu do wydłużania świadczeń rodzinnych pojawiają się też pytania o to, czy będzie to wykonywane z urzędu, czy na wniosek obywatela Ukrainy.

- Do tej pory, gdy wydłużanie odbywało się na mocy przepisów specustawy, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wyjaśniało, że zmiana decyzji powinna być przeprowadzona z urzędu. Dlatego spodziewam się, że i w przypadku nowych regulacji otrzymamy informację, że mamy postępować w taki sam sposób, chyba że resort wskaże nam inne stanowisko w tej sprawie – podkreśla Eliza Dygas, kierownik działu świadczeń rodzinnych MOPS w Płocku.

Z kolei Katarzyna Tynkowska, zastępca dyrektora Gdańskiego Centrum Świadczeń, zwraca uwagę, że w projekcie nie ma w ogóle przepisów regulujących przyznawanie świadczeń uchodźcom z Ukrainy, którzy o świadczenia rodzinne będą wnioskować po 5 marca, gdy art. 26 specustawy nie będzie obowiązywał, ani po 1 listopada w odniesieniu do osób, które zostaną objęte przepisami o wydłużeniu uprawnień.

Kwestia wydłużania jest jeszcze bardziej skomplikowana w przypadku świadczenia „aktywnie w żłobku”, które jest wypłacane przez ZUS, gdy dziecko przebywa w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna. Ta forma wsparcia nie jest przyznawana na okres zasiłkowy ani świadczeniowy, tylko co do zasady do końca roku szkolnego, w którym maluch kończy trzy lata, nie wiadomo więc, jak art. 18 projektu w zaproponowanym brzmieniu miałby być zastosowany do tego konkretnego świadczenia.

W 800+ też zmiany

Natomiast jeszcze inaczej wygląda sytuacja ze świadczeniem wychowawczym. Przypomnijmy, że ustawa z 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców (Dz.U. poz. 1301) znowelizowała przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm.), wiążąc pobieranie 800+ z aktywnością zawodową rodzica-obcokrajowca (z kilkoma wyjątkami).

Odesłanie do ich stosowania dodane zostało do art. 26 specustawy ukraińskiej i co istotne wojennych uchodźców nowy warunek korzystania z 800+ zacznie obowiązywać już od 1 lutego (pozostałych cudzoziemców od 1 czerwca). W związku z tym obywatele Ukrainy będą musieli złożyć nowe wnioski o przyznanie świadczenia wychowawczego. Jednocześnie, ponieważ art. 26 specustawy wygaśnie 4 marca, w projekcie ustawy znalazła się kolejna nowelizacja ustawy z 11 lutego 2016 r., która uwzględni bezpośrednio w jej przepisach uchodźców z Ukrainy jako beneficjentów ochrony czasowej z ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, muszących spełniać wymóg aktywności zawodowej. Dodatkowo art. 18 projektu ustawy będzie dla ZUS stanowił podstawę do wydłużenia im prawa do 800+ do końca okresu świadczeniowego, trwającego do 31 maja br.