rozwiń ›

Czym jest gospodarka o obiegu zamkniętym?

GOZ to model gospodarczy zakładający maksymalne wydłużenie życia produktów, ponowne wykorzystanie surowców oraz minimalizację ilości odpadów. Opiera się na zasadach:

  • reduce (ograniczaj) - zmniejszanie ilości wytwarzanych odpadów i zbędnych produktów;
  • reuse (użyj ponownie) - tworzenie warunków do ponownego wykorzystania produktów i opakowań;
  • recycle (recykling) - odzyskiwanie surowców, które mogą ponownie trafić do obiegu;
  • responsibility (odpowiedzialność) - współpraca administracji, biznesu i mieszkańców.

W przeciwieństwie do tradycyjnego modelu liniowego „weź–wyprodukuj–wyrzuć”, GOZ zakłada cyrkulację zasobów oraz ograniczenie obciążenia środowiska.

Ustawa kaucyjna a gospodarka cyrkularna

Ustawa kaucyjna ma wspierać realizację celów GOZ poprzez:

  • zmniejszenie liczby odpadów trafiających do strumienia komunalnego,
  • zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki opakowań po napojach,
  • poprawę jakości surowców kierowanych do recyklingu,
  • motywację mieszkańców do zwrotu opakowań poprzez system kaucji.

System kaucyjny obejmuje m.in. plastikowe butelki jednorazowego użytku do 3 l, puszki metalowe do 1 l oraz szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 l. Dla samorządów oznacza to nowe obowiązki, ale także potencjalne korzyści finansowe i operacyjne.

Rola samorządów w GOZ i systemie kaucyjnym

Samorządy pełnią centralną rolę w realizacji celów GOZ, ponieważ to na ich barkach spoczywa organizacja lokalnego systemu gospodarowania odpadami. W 2026 roku ich znaczenie wzrośnie jeszcze bardziej - będzie to pierwszy pełny rok funkcjonowania systemu kaucyjnego, uruchomionego w 2025 roku.

Do kluczowych obowiązków samorządów należą:

  • opracowanie lokalnych strategii GOZ - obejmujących analizę przepływu odpadów, określanie poziomów recyklingu i planów inwestycyjnych,
  • koordynacja i nadzór nad selektywną zbiórką odpadów - w tym monitorowanie jakości surowców kierowanych do recyklingu,
  • współpraca z operatorami systemu kaucyjnego - zwłaszcza w zakresie przepływu opakowań i raportowania danych,
  • prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych - skierowanych do mieszkańców, przedsiębiorców i instytucji publicznych,
  • zapewnienie infrastruktury cyrkularnej - takiej jak punkty napraw, centra ponownego użycia czy lokalne kompostownie.

Eksperci wskazują, że jednym z największych wyzwań jest brak jednolitej strategii państwa dotyczącej GOZ. Utrudnia to samorządom podejmowanie długofalowych decyzji inwestycyjnych, m.in. w zakresie budowy instalacji recyklingu, modernizacji PSZOK-ów czy rozwoju systemów bioodpadów. Dodatkową trudność stanowi napięcie pomiędzy ideą cyrkularności a rozbudową spalarni odpadów komunalnych, które zmniejszają dostępność surowców do recyklingu.

Główne wyzwania dla samorządów w 2026 roku

1. Dostosowanie systemów zbiórki do GOZ

Samorządy muszą nie tylko zapewnić skuteczną segregację odpadów u źródła, ale także dostosować częstotliwość odbioru, systemy oznaczeń i infrastrukturę PSZOK-ów do zwiększonego strumienia surowców, np. szkła i plastiku wysokiej jakości. W 2026 roku szczególnie istotne będzie poprawienie jakości selektywnej zbiórki, aby spełnić unijne wymagania recyklingowe.

2. Współpraca z operatorami systemu kaucyjnego

Wejście w życie systemu kaucyjnego oznacza znaczące zmiany w przepływie opakowań i danych raportowych. Samorządy będą musiały aktualizować lokalne plany gospodarki odpadami, analizować spadek ilości odpadów opakowaniowych w strumieniu komunalnym oraz integrować dane pochodzące od operatorów systemu.

3. Edukacja mieszkańców i przedsiębiorców

Skuteczna realizacja GOZ wymaga szerokiej edukacji – od zasad zwrotu opakowań kaucyjnych, przez poprawne sortowanie odpadów, aż po promowanie napraw i ponownego użycia. Samorządy będą musiały prowadzić intensywne kampanie informacyjne oraz wspierać lokalne inicjatywy cyrkularne.

4. Inwestycje w infrastrukturę cyrkularną

W 2026 roku dla wielu samorządów jednym z kluczowych wyzwań będzie rozwój infrastruktury umożliwiającej ponowne wykorzystanie zasobów: punktów napraw, centrów ponownego użycia, lokalnych kompostowni czy instalacji do recyklingu bioodpadów. Samorządy będą też potrzebować środków na modernizację PSZOK-ów i dostosowanie ich do nowych strumieni surowców.

Tabela: GOZ - główne zasady, korzyści i przykłady zastosowań

Element GOZ Opis Przykłady zastosowań
Reduce ograniczenie ilości produkowanych odpadów rezygnacja z jednorazowych opakowań w instytucjach publicznych
Reuse ponowne użycie produktów lub opakowań punkty ponownego użycia, biblioteki rzeczy
Recycle odzysk surowców wysokiej jakości selektywna zbiórka szkła, papieru, tworzyw sztucznych
Responsibility współodpowiedzialność mieszkańców i biznesu edukacja ekologiczna, CSR lokalnych przedsiębiorstw

Jak GOZ wpływa na mieszkańców i lokalny biznes?

  • Większy dostęp do punktów selektywnej zbiórki odpadów.
  • Obniżenie kosztów systemu gospodarki odpadami w dłuższej perspektywie.
  • Rozwój lokalnych inicjatyw naprawczych i ponownego użycia.
  • Nowe obowiązki dla przedsiębiorców w zakresie opakowań.

Podsumowanie

W 2026 roku samorządy będą odgrywać kluczową rolę w realizacji zasad gospodarki o obiegu zamkniętym, szczególnie w świetle wdrażania ustawy kaucyjnej. Aby osiągnąć cele GOZ, konieczne jest wzmocnienie współpracy z mieszkańcami, biznesem i operatorami systemu kaucyjnego, a także rozwój lokalnej infrastruktury cyrkularnej.

FAQ

Na jakich zasadach opiera się gospodarka o obiegu zamkniętym?

GOZ opiera się na ograniczaniu odpadów, ponownym użyciu produktów, recyklingu surowców i odpowiedzialności wszystkich uczestników rynku.

Jaką rolę pełnią samorządy w GOZ?

Samorządy odpowiadają za lokalne systemy gospodarki odpadami, edukację mieszkańców oraz monitorowanie poziomów recyklingu.

Czy ustawa kaucyjna wspiera GOZ?

Tak - poprawia jakość surowców, zwiększa poziomy recyklingu i ogranicza ilość odpadów komunalnych.

Czy spalarnie odpadów są zgodne z GOZ?

W wielu przypadkach są postrzegane jako sprzeczne z GOZ, ponieważ zamiast odzysku surowców prowadzą do ich trwałej utraty.

Jakie korzyści daje GOZ mieszkańcom?

Niższe koszty systemu odpadów w przyszłości, czystsze środowisko oraz dostęp do infrastruktury ponownego użycia i recyklingu.

Źródła:

  1. Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 870)
  2. Ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 1911)
  3. "Mapa drogowa transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym
  4. "Polityka ekologiczna państwa 2030"