statystyki

Poradnia kadrowa. Co robić, gdy pracownik nadużywa służbowego auta?

autor: Maciej Ambroziewicz, Kinga Lalowicz, Izabela Kaźmierczak-Kamiennik, Marzena Sosnowska06.02.2020, 09:50; Aktualizacja: 06.02.2020, 09:52
Czy pracodawca może dochodzić odszkodowania od pracownika, który samowolnie wykorzystywał służbowe auto?

Czy pracodawca może dochodzić odszkodowania od pracownika, który samowolnie wykorzystywał służbowe auto?źródło: ShutterStock

Na jakich zasadach kierowca odpowiada za samowolne wykorzystywanie samochodu służbowego? Czym skutkuje w praktyce wniosek o obniżenie etatu zamiast urlopu wychowawczego? Dlaczego premię należy wypłacić, choć nie określono jej wysokości? Jakie przerwy przysługują pracującym w systemie równoważnym?

W przedsiębiorstwie transportowym zatrudniony kierowca używał samowolnie samochodu służbowego (ciężarówka) do celów prywatnych, zarówno w godzinach, jak i poza godzinami pracy. Pracodawca, porównując zapisy karty kierowcy z danymi wynikającymi z tachografu, stwierdził, że pracownik przejechał blisko trzy tysiące kilometrów w celach innych niż wykonywanie powierzonych mu obowiązków. Uznał też, że tym samym kierowca pomniejszył majątek pracodawcy poprzez jego zużycie. Umowa o pracę została rozwiązana. Czy pracodawca może dochodzić odszkodowania, a jeśli tak, to na jakiej podstawie?

Marzena Sosnowska, specjalista ds. kadr i płac

Aspekt szkody wyrządzonej przez pracownika znajduje odzwierciedlenie w kodeksie pracy. Ma jednak zastosowanie tylko wówczas, gdy szkoda jest następstwem działania lub zaniechania pracownika w ramach obowiązków wynikających z łączącego strony stosunku pracy.

W tej konkretnej sytuacji bez wątpienia nie można zastosować art. 124 par. 1 pkt. 2 k.p. – ten reżim odpowiedzialności ma miejsce tylko wówczas, gdy pracownik nie zwróci powierzonych narzędzi, a tu nie mamy z tym do czynienia. Z kolei art. 114 k.p. mówi, że jeżeli pracownik wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków ze swojej winy wyrządził pracodawcy szkodę, to ponosi odpowiedzialność materialną. Jeśli zrobił to umyślnie, jest zobowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości, zgodnie z art. 122 k.p. W razie dochodzenia od pracownika odszkodowania na zasadach przewidzianych w art. 114 k.p. w związku z art. 122 k.p. to na pracodawcy – zgodnie z art. 116 k.p. – spoczywa ciężar łącznego udowodnienia szkody i jej wysokości, winy pracownika oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy powstaniem (albo zwiększeniem) szkody a działaniem podwładnego. Mogą jednak pojawić się wątpliwości przy rozgraniczeniu sytuacji, w których pracownik wyrządza szkodę wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków oraz sytuacji, w których szkoda powstaje „przy okazji” pozostawania w stosunku pracy. Czynności „przy okazji” należy rozumieć jako wykraczające poza zakres obowiązków pracownika i poza zakres działalności pracodawcy.

Samowolne wykorzystywanie samochodu służbowego przez kierowcę do własnych celów bez wątpienia nie jest wykonywaniem obowiązków pracowniczych. Wykracza bowiem poza treść wiążącego strony stosunku pracy. Nie skutkuje tym samym odpowiedzialnością za wyrządzoną szkodę na zasadach określonych w kodeksie pracy. Wskazanie jako podstawy roszczeń przepisów tego kodeksu jest więc nieprawidłowe, o czym przesądził Sąd Najwyższy w wyroku z 6 listopada 2018 r. (sygn. akt I PK 142/17). Co istotne, nie jest bynajmniej tak, że pracownik za taką szkodę nie może odpowiedzieć. Może to jednak nastąpić tylko na podstawie przepisów prawa cywilnego.

Nadmienić należy, że odpowiedzialność materialna pracowników za szkody wyrządzone zakładowi pracy unormowana w kodeksie pracy jest dla podwładnych korzystniejsza od zasad odpowiedzialności wynikających z prawa cywilnego. W przypadku wykorzystywania samochodu służbowego przez kierowcę bez zgody przedsiębiorstwa podstawę prawną powinien stanowić art. 415 k.c. o odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych (zgodnie z tym przepisem, kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia). Ważne jest to, że jego zastosowanie może nastąpić dopiero po wcześniejszym przeanalizowaniu, czy szkoda powstała bez związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem obowiązków pracowniczych. Jednocześnie czyn sprawcy pociągający za sobą odpowiedzialność cywilną musi wykazywać cechy niewłaściwości postępowania. Bez wątpienia jest zasadą, że wykorzystywanie przez kierowcę samochodu będącego własnością zakładu pracy bez zgody pracodawcy jest postępowaniem niewłaściwym. Aczkolwiek można sobie wyobrazić wyjątek, np. konieczność przewiezienia ciężko chorej osoby do szpitala. 

Podstawa prawna

art. 114, 116, 122 oraz art. 124 par. 1 pkt 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1040; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1495)

art. 415 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1145; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1495)


Pozostało jeszcze 65% treści

2 dostępy do wydania cyfrowego DGP w cenie
9,80 zł Za pierwszy miesiąc.
Oferta autoodnawialna
PRENUMERATA 2020
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy INFOR Biznes. Kup licencję

Polecane

Reklama

Twój komentarz

Zanim dodasz komentarz - zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.

Widzisz naruszenie regulaminu? Zgłoś je!

Dowiedz się więcej

Galerie

Polecane