ZUS zapłaci do 147 tys. zł odszkodowania za te choroby zawodowe [lista schorzeń]

Co to jest choroba zawodowa według prawa?

Choroby zawodowe najczęściej rozwijają się latami – jako efekt pracy w szkodliwych warunkach albo powtarzalnych czynności wykonywanych w nieprawidłowy sposób. Kluczowe znaczenie mają m.in. kontakt z substancjami chemicznymi, pyłami czy promieniowaniem, nadmierne obciążenie organizmu – zarówno fizyczne, jak i psychiczne– a także działanie czynników biologicznych, takich jak bakterie lub wirusy.

Aby zostały oficjalnie uznane i dawały prawo do świadczeń, konieczne jest spełnienie określonych wymogów i przejście przewidzianej prawem procedury. Jak przepisy definiują chorobę zawodową?

Co istotne, choroba zawodowa może zostać rozpoznana nie tylko w czasie trwania zatrudnienia. Prawo dopuszcza jej stwierdzenie również po zakończeniu stosunku pracy, o ile objawy ujawnią się w terminie określonym w obowiązujących przepisach, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów dotyczącym chorób zawodowych.

Lista chorób zawodowych

W 2026 roku obowiązująca lista chorób zawodowych, określona w rozporządzeniu Rady Ministrów, obejmuje rozległy katalog schorzeń, które mogą mieć bezpośredni związek z warunkami pracy. Są to choroby powstające w wyniku długotrwałego kontaktu z czynnikami chemicznymi, biologicznymi i fizycznymi, a także na skutek specyfiki wykonywanych obowiązków. Co ważne, przepisy uwzględniają również okresy ujawnienia objawów – w wielu przypadkach choroba może zostać uznana za zawodową nawet po zakończeniu zatrudnienia. Które są najczęściej diagnozowane?

Choroby zakaźne i pasożytnicze, takie jak:

• borelioza,
• gruźlica,
• toksoplazmoza,
• wirusowe zapalenie wątroby typu B i C,
• zakażenie wirusem HIV (AIDS).

Choroby skóry o podłożu zawodowym, m.in.:

• alergiczne kontaktowe zapalenie skóry,
• egzema zawodowa,
• pokrzywka zawodowa.

Choroby układu oddechowego, takie jak:

• astma zawodowa,
• przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli,
• przewlekłe zapalenia zatok spowodowane narażeniem na pyły i chemikalia.

Choroby układu ruchu, takie jak:

• przewlekłe zapalenia ścięgien spowodowane powtarzalnymi ruchami,
• zespół cieśni nadgarstka,
• zwyrodnienia kręgosłupa wynikające z przeciążeń.

Choroby wywołane promieniowaniem, obejmujące m.in.:

• przewlekłe zmiany skórne,
• zaćmę popromienną.

Nowotwory, wśród których wymienia się:

• białaczki powiązane z narażeniem na benzen i inne toksyny,
• nowotwory skóry,
• nowotwory przewodu żołądkowo-jelitowe,
• raka jajnika,
• raka płuca.

Pylice płuc, w tym:

• pylica krzemowa,
• pylica węglowa,
• pylico-gruźlica,
• schorzenia płuc wywołane wdychaniem pyłów bawełnianych i innych włókien naturalnych.

Schorzenia neurologiczne, w tym:

• choroba wibracyjna,
• neuropatie zawodowe związane z długotrwałą ekspozycją na metale ciężkie lub pestycydy,

Schorzenia spowodowane działaniem substancji chemicznych, w tym:

• choroby wynikające z kontaktu z benzenem, chlorkiem winylu lub formaldehydem,
• ostre zatrucia pestycydami,
• zatrucia ołowiem, rtęcią, arsenem czy cyjankami.

Co przysługuje pracownikowi za chorobę zawodową?

Pracownik, u którego została potwierdzona choroba zawodowa, ma prawo do szeregu świadczeń wynikających z przepisów o ubezpieczeniu wypadkowym. Chodzi o ustawę z 30 października 2002 r., która reguluje pomoc finansową i wsparcie w sytuacjach, gdy problemy zdrowotne są bezpośrednio związane z wykonywaną pracą. Do najważniejszych form wsparcia należą m.in.:

• dodatek pielęgnacyjny dla osób wymagających stałej opieki,
• jednorazowe odszkodowanie za stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu,
• refundacja kosztów leczenia, w tym leczenia stomatologicznego, szczepień ochronnych oraz zakupu przedmiotów ortopedycznych,
• renta szkoleniowa, gdy stan zdrowia wymusza zmianę zawodu i przekwalifikowanie,
• renta z tytułu niezdolności do pracy,
• świadczenie rehabilitacyjne, jeśli po wyczerpaniu zasiłku chorobowego dalsze leczenie lub rehabilitacja są nadal konieczne,
• zasiłek chorobowy wypłacany w pełnej, 100-procentowej wysokości wynagrodzenia,
• zasiłek wyrównawczy dla osób, które ze względów zdrowotnych muszą przejść na niżej opłacane stanowisko.

Odszkodowania z ZUS za chorobę zawodową: 1636 zł za każdy procent uszczerbku

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaca świadczenia osobom, które ucierpiały w wyniku wypadku przy pracy. Najczęściej przyznawaną formą pomocy jest jednorazowe odszkodowanie, którego wysokość zależy od stopnia uszczerbku na zdrowiu. Od 1 kwietnia 2025 roku obowiązują nowe, wyższe stawki – za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku przysługuje obecnie 1636 zł.

Aby otrzymać jednorazowe odszkodowanie z ZUS, konieczne jest podleganie ubezpieczeniu wypadkowemu oraz złożenie kompletu wymaganych dokumentów. W praktyce oznacza to m.in. wniosek o wypłatę świadczenia, protokół powypadkowy oraz druk OL-9 przygotowany przez pracodawcę i uzupełniony przez lekarza.

Aktualne kwoty jednorazowych odszkodowań wynoszą:

1. 1636 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu (art. 12 ust. 1 ustawy);
2. 1636 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, z tytułu zwiększenia tego uszczerbku co najmniej o 10 punktów procentowych (art. 12 ust. 2 ustawy);
3. 28 636 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji ubezpieczonego (art. 12 ust. 3 ustawy);
4. 28 636 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji wskutek pogorszenia się stanu zdrowia rencisty (art. 12 ust. 4 ustawy);
5. 147 271 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawniony małżonek lub dziecko zmarłego ubezpieczonego lub rencisty (art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy);
6. 73 635 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawniony członek rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty inny niż małżonek lub dziecko (art. 14 ust. 1 pkt 2 ustawy);
7. 147 271 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni równocześnie małżonek i jedno lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, oraz 28 636 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na każde z tych dzieci (art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy);
8. 147 271 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawnionych równocześnie dwoje lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, oraz 28 636 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na drugie i każde następne dziecko (art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy);
9. 28 636 zł, jeżeli obok małżonka lub dzieci do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni równocześnie inni członkowie rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, każdemu z nich niezależnie od odszkodowania przysługującego małżonkowi lub dzieciom (art. 14 ust. 3 ustawy);
10. 73 635 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni tylko członkowie rodziny inni niż małżonek lub dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, oraz 28 636 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na drugiego i każdego następnego uprawnionego (art. 14 ust. 4 ustawy).

Odszkodowanie od pracodawcy za chorobę zawodową

Jeżeli świadczenia wypłacane przez ZUS są niewystarczające, pracownik ma możliwość zwrócenia się do sądu z roszczeniem od pracodawcy. Zastosowanie wówczas mają przepisy prawa cywilnego. Czego może domagać się pracownik? W grę wchodzi:

• jednorazowe odszkodowanie za uszczerbek majątkowy, o którym mowa w art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego,
• zadośćuczynienie pieniężne za uszczerbek niemajątkowy, o którym mowa art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego,
• renta, o której mowa w art. 444 § 2 Kodeksu cywilnego.

Chociaż zgodnie z prawem pracownik może domagać się od pracodawcy świadczeń uzupełniających na podstawie przepisów prawa cywilnego, to występując z powództwem do sądu o ich wypłatę nie wystarczy powołanie się jedynie na fakt zachorowania na chorobę zawodową lub wypadku przy pracy odnotowanego w protokole powypadkowym. Konieczne jest również udowodnienie łącznie wszystkich elementów odpowiedzialności odszkodowawczej:

• odpowiedzialności pracodawcy za czyn niedozwolony,
• poniesionej szkody, czyli uszczerbku na zdrowiu,
• związku przyczynowego między zdarzeniem wypadkowym a powstałą szkodą.

Warto mieć na uwadze, że pracownik, który uległ wypadkowi przy pracy, może domagać się dodatkowych świadczeń tylko wtedy, gdy wypłaty wynikające z przepisów ustawy wypadkowej nie pokrywają wszystkich kosztów związanych z uszczerbkiem na zdrowiu lub cierpieniem. W praktyce oznacza to, że najpierw należy skorzystać z przysługujących świadczeń z ubezpieczenia społecznego – dopiero po ich rozliczeniu możliwe jest dochodzenie od pracodawcy dodatkowego odszkodowania lub zadośćuczynienia. Wystąpienie z roszczeniem od pracodawcy przed uzyskaniem świadczeń z ZUS jest zazwyczaj traktowane jako przedwczesne i może skutkować odrzuceniem roszczenia.

Jak dostać odszkodowanie z ZUS za chorobę zawodową?

Procedura zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej składa się z kilku jasno określonych kroków i przebiega etapami. Na początku następuje zgłoszenie podejrzenia. Może go dokonać pracodawca, lekarz prowadzący lub sam pracownik – także były. Informacja trafia do właściwego państwowego powiatowego inspektora sanitarnego oraz okręgowego inspektora pracy. W przypadku osób nadal zatrudnionych zgłoszenie odbywa się zwykle za pośrednictwem lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną.

Kolejnym etapem jest postępowanie diagnostyczne. Po wykonaniu badań lekarskich oraz analizie dokumentacji medycznej i warunków pracy lekarz wydaje orzeczenie, w którym potwierdza istnienie choroby zawodowej albo wyklucza jej związek z wykonywaną pracą.

Ostatni krok to wydanie decyzji administracyjnej. Na podstawie orzeczenia lekarskiego państwowy inspektor sanitarny podejmuje formalną decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub odmowie jej uznania.