Z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu nie można sfinansować monitoringu w urzędzie

Zgodnie z art. 18² ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (dalej: u.w.t.p.a.) dochody z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu oraz z opłat dodatkowych mogą być przeznaczane wyłącznie na realizację:
1) gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii,
2) zadań realizowanych przez placówkę wsparcia dziennego.
Ustawa wprost przesądza, że środki te nie mogą być przeznaczane na inne cele. Regulacje te mają charakter tzw. szczególnych zasad wykonywania budżetu. Oznacza to, że gmina jest związana zarówno zakresem przedmiotowym ustawy, jak i zapisami gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.

W myśl art. 4¹ ust. 2 u.w.t.p.a. realizacja zadań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych odbywa się na podstawie uchwalonego przez radę gminy programu. Program ten stanowi część strategii rozwiązywania problemów społecznych i uwzględnia cele operacyjne dotyczące profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii, określone w Narodowym Programie Zdrowia. Elementem gminnego programu mogą być również zadania związane z przeciwdziałaniem uzależnieniom behawioralnym. Gminny program jest realizowany przez ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych, o których mowa w przepisach o pomocy społecznej, lub inną jednostkę wskazaną w tym programie.

Przykładowe cele, na które można przeznaczyć środki z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu

W art. 4¹ ust. 1 u.w.t.p.a. ustawodawca wymienił przykładowe zadania z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, w tym:

• zwiększanie dostępności pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej dla osób uzależnionych od alkoholu;
• udzielanie rodzinom, w których występują problemy alkoholowe, pomocy psychospołecznej i prawnej, a w szczególności ochrony przed przemocą domową;
• prowadzenie profilaktycznej działalności informacyjnej i edukacyjnej oraz działalności szkoleniowej w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych, przeciwdziałania narkomanii oraz uzależnieniom behawioralnym, w szczególności dla dzieci i młodzieży, w tym prowadzenie pozalekcyjnych zajęć sportowych, a także działań na rzecz dożywiania dzieci uczestniczących w pozalekcyjnych programach opiekuńczo-wychowawczych i socjoterapeutycznych;
• wspomaganie działalności instytucji, stowarzyszeń i osób fizycznych, służącej rozwiązywaniu problemów alkoholowych;
• podejmowanie interwencji w związku z naruszeniem przepisów określonych w art. 13¹ i 15 u.w.t.p.a. oraz występowanie przed sądem w charakterze oskarżyciela publicznego;
• wspieranie zatrudnienia socjalnego przez organizowanie i finansowanie centrów integracji społecznej i klubów integracji społecznej. Ponadto środki z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu można przeznaczyć na pokrycie deficytu.

Stanowiska RIO: czy można kupić monitoring

Zakup monitoringu budynku urzędu – nawet jeżeli może pośrednio wpływać na poprawę bezpieczeństwa obsługi petentów – nie mieści się w katalogu zadań objętych ustawą ani w typowych celach programów profilaktycznych, takich jak pomoc terapeutyczna, działania edukacyjne czy wsparcie rodzin dotkniętych problemem uzależnień.

Potwierdzają to stanowiska regionalnych izb obrachunkowych. Regionalna Izba Obrachunkowa w Rzeszowie w wystąpieniu pokontrolnym z 21 listopada 2024 r. (znak WK.610–33/4/2024) za nieprawidłowe uznała przeznaczenie środków z opłat alkoholowych na zakup monitoringu budynku urzędu. Jednoznacznie wskazała, że wydatki z tzw. środków alkoholowych mogą być ponoszone wyłącznie na zadania przewidziane w gminnym programie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, zgodnie z art. 4¹ ust. 1 i 2 oraz art. 18² u.w.t.p.a.

Podsumowując: zakup monitoringu budynku urzędu gminy nie może być sfinansowany ze środków pochodzących z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu, nawet jeżeli wydatek ten mógłby służyć poprawie bezpieczeństwa interesantów i pracowników urzędu. Takie zadanie powinno być realizowane z innych, ogólnych środków budżetu gminy. ©℗