rozwiń ›

Czym jest przemoc domowa? - definicja ustawowa

Zgodnie z obowiązującymi przepisami przemoc domowa obejmuje działania lub zaniechania naruszające prawa i dobra osobiste członka rodziny, w szczególności:

  • przemoc fizyczną,
  • przemoc psychiczną,
  • przemoc seksualną,
  • przemoc ekonomiczną,
  • zaniedbanie.

Nowelizacje wprowadziły również pojęcie przemocy przy użyciu nowoczesnych technologii, obejmujące np. cyberprzemoc czy kontrolowanie komunikacji elektronicznej.

Podstawy prawne ochrony przed przemocą - najważniejsze regulacje

Ochronę zapewniają m.in.:

  • ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej,
  • Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
  • Kodeks karny (m.in. art. 207 - znęcanie się nad rodziną),
  • ustawa o Policji - uprawnienia do wydania nakazu natychmiastowego,
  • ustawa o ochronie zdrowia psychicznego,
  • rozporządzenia określające procedurę Niebieskiej Karty.

Niebieska Karta - kiedy i jak wszcząć procedurę?

Procedura Niebieskiej Karty może zostać wszczęta bez zgody osoby pokrzywdzonej, jeśli istnieje uzasadnione podejrzenie przemocy. Mogą ją uruchomić:

  • Policja,
  • Ośrodki Pomocy Społecznej,
  • placówki oświatowe,
  • placówki ochrony zdrowia,
  • gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych.

Przebieg procedury Niebieskiej Karty

  1. Wszczęcie - wypełnienie formularza NK-A.
  2. Działania interdyscyplinarne - spotkania grupy wspierającej ofiarę.
  3. Ustalenie planu pomocy - określenie działań interwencyjnych i ochronnych.
  4. Zakończenie procedury - po ustaniu zagrożenia lub stabilizacji sytuacji.

Środki ochrony natychmiastowej - nowe narzędzia bezpieczeństwa

W ostatnich latach rozszerzono uprawnienia Policji i Żandarmerii Wojskowej, które mogą:

  • wydać natychmiastowy nakaz opuszczenia mieszkania,
  • zakazać zbliżania się do ofiary,
  • zakazać kontaktowania się z osobą pokrzywdzoną.

Nakazy obowiązują przez 14 dni i mogą zostać przedłużone przez sąd.

Dodatkowo ofiara może wystąpić do sądu rodzinnego o:

  • zakaz zbliżania i kontaktowania się,
  • zakaz wstępu do mieszkania,
  • uregulowanie kontaktów z dziećmi,
  • zobowiązanie sprawcy do opuszczenia lokalu.

Jak uzyskać pomoc? - najważniejsze instytucje i procedury

Osoba doświadczająca przemocy może skorzystać z:

  • ogólnopolskiego telefonu zaufania,
  • ośrodków interwencji kryzysowej,
  • ośrodków pomocy społecznej,
  • bezpłatnej pomocy prawnej,
  • specjalistycznych ośrodków wsparcia dla ofiar przemocy.

Pomoc możliwa jest także w sytuacjach nagłych, np. podczas interwencji Policji.

Przykłady praktyczne - jak działa ochrona w sytuacjach przemocy?

Przykład 1: natychmiastowy nakaz Policji

Policja interweniuje w mieszkaniu, w którym doszło do agresji fizycznej. Funkcjonariusze wydają nakaz opuszczenia lokalu na 14 dni. Sprawca musi wyprowadzić się natychmiast, nawet jeśli jest właścicielem mieszkania.

Przykład 2: Niebieska Karta bez zgody ofiary

Nauczyciel zauważa niepokojące zachowanie dziecka i podejrzenie przemocy w domu. Placówka wszczyna procedurę NK, mimo że rodzic nie wyraża zgody.

Przykład 3: zakaz kontaktu i zbliżania

Ofiara kieruje do sądu rodzinnego wniosek o zabezpieczenie. Sąd wydaje zakaz kontaktowania się z ofiarą oraz zakaz przebywania w jej mieszkaniu.

Podsumowanie

System ochrony ofiar przemocy domowej opiera się na współpracy wielu instytucji oraz na szerokim katalogu instrumentów prawnych - od procedury Niebieskiej Karty, przez środki natychmiastowe wydawane przez Policję, aż po decyzje sądów rodzinnych i karnych. Skuteczność ochrony zależy od szybkiej reakcji służb oraz od znajomości dostępnych narzędzi przez osoby pokrzywdzone. Dzięki nowoczesnym procedurom i interdyscyplinarnemu podejściu, ofiary przemocy mogą dziś uzyskać pomoc szybciej i skuteczniej niż kiedykolwiek wcześniej.

FAQ - najczęściej zadawane pytania o ochronę przed przemocą domową

1. Czy Niebieska Karta wymaga zgody osoby pokrzywdzonej?

Nie. Procedura może zostać wszczęta bez zgody ofiary, jeśli istnieje podejrzenie przemocy.

2. Jak długo obowiązuje nakaz opuszczenia mieszkania?

14 dni, z możliwością przedłużenia przez sąd.

3. Czy sprawca może wrócić do mieszkania w czasie obowiązywania nakazu?

Nie. Naruszenie nakazu może stanowić wykroczenie, jeżeli dotyczy policyjnego nakazu natychmiastowego, albo przestępstwo, jeżeli naruszony zostanie sądowy zakaz kontaktu, zbliżania się lub nakaz opuszczenia lokalu.

4. Jak uzyskać zakaz kontaktowania się z ofiarą?

Wniosek składa się do sądu rodzinnego lub karnego. Sąd może wydać zabezpieczenie jeszcze przed rozprawą.

5. Czy nowe technologie również podlegają ocenie w kontekście przemocy domowej?

Tak. Nowelizacje wprowadziły przepisy dotyczące cyberprzemocy i kontroli komunikacji elektronicznej.

Źródła informacji

  1. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1673)
  2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809)
  3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 383)
  4. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 636)
  5. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury "Niebieskie Karty" oraz wzorów formularzy "Niebieska Karta" (Dz.U. z 2023 r. poz. 1870)