Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje ustawa o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustalonych w czerwcu w latach 2009–2019 oraz rent rodzinnych po ubezpieczonych, którym ustalono emerytury w czerwcu w latach 2009–2019 (dalej: u.u.w.e.). Rozwiązuje ona problem tzw. emerytur czerwcowych, obliczonych przy zastosowaniu niekorzystnych zasad waloryzacji składek emerytalnych oraz kapitału początkowego, które dotyczyły osób przechodzących na świadczenie w czerwcu danego roku. Nowe przepisy przewidują również przeliczenie przez ZUS świadczeń, które mają ustaloną rentę rodzinną po takich osobach. Emerytury i renty rodzinne zostaną podwyższone z urzędu, a więc bez konieczności składania odrębnego wniosku.

Ważne

Na przeliczenie świadczeń ZUS ma trzy miesiące. Pierwsze wypłaty podwyżek zostały już uruchomione w styczniu, a kolejne będą sukcesywnie przekazywane w kolejnych miesiącach.

Problematyczna waloryzacja

Dotyczą one emerytur czerwcowych, czyli świadczeń ustalanych według tzw. zreformowanych zasad przysługujących osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r. Przypomnijmy, że taka emerytura uzależniona jest od wysokości kapitału emerytalnego uzbieranego w trakcie kariery zawodowej oraz momentu uzyskania uprawnień emerytalnych. Ustala się ją przez podzielenie podstawy obliczenia przez średnie dalsze trwanie życia właściwe dla wieku przejścia na emeryturę. Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie.

Jednym z czynników mających istotny wpływ na ustalenie wysokości emerytury jest więc waloryzacja składek i kapitału początkowego.

Waloryzację składek przeprowadza się corocznie, od 1 czerwca każdego roku, poczynając od waloryzacji za 2000 r. (przeprowadzonej od 1 czerwca 2001 r.). Podlega jej kwota składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego na 31 stycznia roku, za który jest przeprowadzana waloryzacja, powiększona o kwoty z tytułu przeprowadzonych waloryzacji.

Waloryzacja roczna kapitału początkowego (ustalonego decyzją ZUS na 1 stycznia 1999 r.) odbywa się według analogicznych zasad jak waloryzacja składek na ubezpieczenie emerytalne, z tym zastrzeżeniem, że pierwsza przeprowadzana jest od 1 czerwca 2000 r. za rok 1999 – według odrębnego wskaźnika waloryzacji kapitału początkowego za rok 1999.

Co kwartalna waloryzacja

Kwota składek na ubezpieczenie emerytalne objęta waloryzacją roczną, a także kwota składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po 31 stycznia roku, za który przeprowadzono ostatnią waloryzację, jest waloryzowana kwartalnie. I tak, w przypadku ustalania wysokości emerytury w:

  • pierwszym kwartale danego roku – ostatniej kwartalnej waloryzacji składek dokonuje się za trzeci kwartał poprzedniego roku;
  • drugim kwartale danego roku (w kwietniu lub w maju) – ostatniej kwartalnej waloryzacji składek dokonuje się za czwarty kwartał poprzedniego roku;
  • trzecim kwartale danego roku – ostatniej kwartalnej waloryzacji składek dokonuje się za pierwszy kwartał danego roku;
  • czwartym kwartale danego roku – ostatniej kwartalnej waloryzacji składek dokonuje się za drugi kwartał danego roku.

W przypadku ustalania wysokości emerytury w czerwcu danego roku kwota składek poddana ostatniej waloryzacji rocznej nie może podlegać przeliczeniom kwartalnym, gdyż kwota tych składek została już zwaloryzowana rocznie za poprzedni rok od 1 czerwca roku, w którym został zgłoszony wniosek o emeryturę. W tym przypadku mogą im podlegać wyłącznie składki emerytalne zapisane na koncie ubezpieczonego po 31 stycznia roku, za który była przeprowadzona ostatnia waloryzacja roczna.

Powyższe zasady przeliczenia kwartalnego składek stosuje się również do kapitału początkowego.

Niesprawiedliwe różnice

W praktyce, takie a nie inne zasady waloryzacji składki i kapitału początkowego oznaczały, że osoby przechodzące na emeryturę w maju danego roku mogły jeszcze liczyć na waloryzację kwartalną swojego konta wskaźnikami za poszczególne kwartały poprzedniego roku kalendarzowego, w tym również wskaźnikiem za I kwartał. A ten od samego początku jest znacznie wyższy niż wskaźniki za inne kwartały danego roku, jak również wyższy od wskaźnika waloryzacji rocznej. Wszystko dzięki temu, że wskaźnik ten (uzależniony od przypisu składek na ubezpieczenie emerytalne) uwzględnia dodatkowe wypłaty, jakich pracodawcy dokonują w I kwartale danego roku (np. trzynastki, nagrody roczne).

Osoby, które na emeryturę przeszły od czerwca danego roku, nie mogły w pełni skorzystać z waloryzacji kwartalnej składek i kapitału początkowego. W ich przypadku składki i kapitał początkowy objęte waloryzacją roczną mogły zostać poddane wyłącznie waloryzacji rocznej, w tym waloryzacji rocznej od 1 czerwca danego roku. Wskaźnik waloryzacji rocznej zawsze był zaś dużo niższy od wskaźnika waloryzacji kwartalnej za I kwartał, co przekładało się na niższą wysokość emerytury ustaloną od czerwca danego roku w porównaniu do kwoty wyliczonej od maja tego samego roku. Co więcej, również świadczenia przyznane w miesiącach lipiec–grudzień danego roku były wyższe od tych ustalonych od czerwca, gdyż załapały się na waloryzację kwartalną za pierwszy kwartał danego roku.

Uprawnieni doczekali się regulacji

W 2021 r., na mocy ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (dalej: ustawa zmieniająca), postanowiono na stałe wprowadzić nowe rozwiązanie ustawowe dla osób przechodzących na emeryturę w czerwcu danego roku. Ustawa ta wprowadziła nowy sposób waloryzacji składek oraz kapitału początkowego dla osób, które występują o emeryturę w czerwcu danego roku. Po wejściu w życie rozwiązań wprowadzonych ustawą zmieniającą nadal nierozwiązany pozostawał problem emerytur czerwcowych nieobjętych zakresem tej regulacji, a więc emerytur ustalonych w latach 2009–2019. W wyroku z 15 listopada 2023 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt P 7/22), w wyniku rozpoznania pytania prawnego Sądu Okręgowego w Elblągu, orzekł, że artykuł 17 ustawy zmieniającej w związku z art. 25a ust. 2 pkt 2 i ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim pomija emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed 1 czerwca 2021 r., jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. Konieczność realizacji tego wyroku legła u podstaw podjęcia przez ustawodawcę prac w celu uregulowania sytuacji również tych osób.

Prace te zostały zakończone w sierpniu 2025 r. w wyniku uchwalenia u.u.w.e.

Ważne

Ustawa zobowiązuje ZUS do ponownego obliczenia emerytur i rent rodzinnych najpóźniej do 31 marca 2026 r.

W tym terminie musi być dokonane przeliczenie świadczenia oraz wydana decyzja, która potwierdzi nową wysokość emerytury lub renty rodzinnej.

ZUS dokona waloryzacji pierwotnej kwoty

Zgodnie z przepisami u.u.w.e. ustalenie wysokości emerytury przyznanej w czerwcu w latach 2009–2019 nastąpi na dzień jej ustalenia w tych latach. Dokonując tego, ZUS uwzględni szczególną regulację dotyczącą ustalania wysokości emerytury w czerwcu danego roku, zgodnie z którą waloryzacji składek i kapitału początkowego dokonuje się tak, jakby wysokość emerytury została ustalona w maju danego roku, o ile jest to korzystniejsze dla świadczeniobiorcy. Jeśli po przyznaniu emerytury były dokonywane jakieś przeliczenia (np. doliczenie składek), to zostaną one uwzględnione. Następnie ZUS dokona waloryzacji emerytury z uwzględnieniem wszystkich kolejnych waloryzacji, jakie miały miejsce po jej przyznaniu. [przykład]

Przykład

Ponowne obliczenie emerytury
Pani Barbara w czerwcu 2010 r. przeszła na emeryturę. Wysokość składek i kapitału początkowego (przed ich waloryzacją) wyniosła łącznie 150 450 zł. Zarówno składki, jak i kapitał początkowy zostały – każdy odrębnie – poddane waloryzacjom rocznym, z uwzględnieniem wskaźnika za 2009 r. (107,22 proc.). Waloryzację kwartalną ZUS zastosował wyłącznie do tej części składek emerytalnych, które zostały zewidencjonowane po 31 stycznia 2008 r. Po przyznaniu emerytury pani Barbara ponownie podjęła zatrudnienie i w styczniu każdego roku zgłaszała wnioski o doliczenie składek opłaconych w roku poprzednim, które ZUS każdorazowo uwzględniał. Pracodawcy nie dokonywali korekt składek przyjętych do wyliczenia emerytury, w związku z czym ich kwota – podobnie jak kapitału początkowego – nie zmieniła się. W ramach ponownego obliczenia emerytury na podstawie u.u.w.e. ZUS przyjmie tę samą kwotę składek i kapitału początkowego, tj. 150 450 zł, lecz podda ją ponownej waloryzacji w sposób odpowiadający sytuacji, jak gdyby wniosek o emeryturę został zgłoszony w maju 2010 r. Oznacza to, że składki oraz kapitał początkowy zostaną odrębnie zwaloryzowane wskaźnikami rocznymi, kończąc na waloryzacji rocznej za 2008 rok, a następnie całość zostanie objęta waloryzacjami kwartalnymi za I kwartał 2009 r. (111,26 proc.), za II kwartał 2009 r. (101,80 proc.), za III kwartał 2009 r. (100,10 proc.) oraz za IV kwartał 2009 r. (100,20 proc.). Kwota ustalona w ten sposób będzie wyższa niż obliczona poprzednio przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji rocznej za 2009 r. (107,22 proc.). Tak ustaloną podstawę, wraz ze składkami doliczonymi po przyznaniu emerytury, ZUS przyjmie do ponownego obliczenia wysokości świadczenia, a następnie zwaloryzuje emeryturę wskaźnikami świadczeń obowiązującymi od 1 marca 2011 r.

Wyrównanie tylko od 1 stycznia

Ustawa nie precyzuje wprost, od kiedy świadczenie ma przysługiwać w nowej wysokości. Jak jednak udało nam się dowiedzieć, ZUS zrealizuje jej zapisy w ten sposób, że przyzna prawo do podwyższenia od 1 stycznia 2026 r. Osoby, które podwyżkę emerytury lub renty rodzinnej otrzymają już po wypłacie świadczenia za styczeń, mogą więc liczyć na wyrównanie od dnia wejścia w życie nowych przepisów.

Ważne

Nie zostanie natomiast wypłacone wyrównanie emerytury lub renty rodzinnej za okres od dnia pierwotnego jej ustalenia do końca 2025 r. Takie wyrównanie mogłoby zostać przyznane wyłącznie w wyniku orzeczenia sądu, wydanego na skutek odwołania od decyzji ZUS.

Na obecnym etapie trudno jednak przewidzieć, jak sądy podejdą do tej kwestii i czy będą uwzględniać składane odwołania, zwłaszcza że u.u.w.e. nie zawiera w tym zakresie żadnych szczególnych regulacji. ©℗

Podstawa prawna

ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749; ost.zm. Dz.U. z 2026 r. poz. 26)

ustawa z 5 sierpnia 2025 r. o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustalonych w czerwcu w latach 2009–2019 oraz rent rodzinnych po ubezpieczonych, którym ustalono emerytury w czerwcu w latach 2009–2019 (Dz.U. poz. 1169)