Mały ZUS plus – nowe zasady obliczania okresów ulgi

Od 1 stycznia 2026 r. zmienił się sposób obliczania przerwy, po której można ponownie skorzystać z ulgi. Obecnie przedsiębiorca może korzystać z omawianej ulgi przez 36 miesięcy w ramach każdego 60-miesięcznego okresu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Pierwszy 60-miesięczny okres prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej rozpoczyna się z pierwszym miesiącem kalendarzowym, w którym podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe była ustalona na podstawie dochodu. Każdy kolejny 60-miesięczny okres prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej rozpoczyna od pierwszego miesiąca kalendarzowego następującego po upływie poprzedniego 60-miesięcznego okresu.

Do powyższych limitów czasowych, tj. 36 miesięcy i 60 miesięcy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, wlicza się jako pełny miesiąc każdy miesiąc kalendarzowy, w którym ubezpieczony:

• podlegał ubezpieczeniom w ramach małego ZUS plus albo
• prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą przez co najmniej jeden dzień kalendarzowy.

Opisane wyżej zasady wynikają z tzw. ustawy deregulacyjnej wymienionej w podstawie prawnej.

Uwaga! Według tych nowych reguł, po wykorzystaniu 36 miesięcy ulgi następuje okres przeczekania (przerwy) trwający dokładnie 24 miesiące kalendarzowe. Po ich upływie przedsiębiorca może w dowolnym miesiącu skorzystać z ulgi.

Dla kogo ulga

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą i osób z nimi współpracujących stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek. W 2026 roku najniższa podstawa składek społecznych wynosi 5 652 zł, jednak przedsiębiorcy spełniający określone warunki mogą w 2026 roku skorzystać z ulgi – tzw. małego ZUS plus. Ustawa deregulacyjna nie zmieniła pozostałych warunków, na podstawie których przedsiębiorcy mają prawo do tej ulgi.

Indywidualne ustalenie podstawy

Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy – Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych (z wyjątkiem korzystających z ulgi na start) mogą opłacać składki na ubezpieczenia społeczne od podstawy wymiaru, którą sami indywidualnie sobie ustalą.

Podstawa ta zależy od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: u.p.d.o.f.), uzyskanego w poprzednim roku. Jednak warunek skorzystania z ulgi jest taki, że roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku nie może przekroczyć kwoty 120 000 zł.

Na 2026 r. ubezpieczony wylicza ją, mnożąc przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej z 2025 r. przez współczynnik 0,5. Otrzymany wynik jest zaokrąglany do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 gr, lub w dół, jeśli jest niższa.

Przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej ustala się dzieląc roczny dochód z tego źródła w 2025 r. (w rozumieniu u.p.d.o.f.), przez liczbę dni kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej, a następnie mnożąc przez 30. Wynik zaokrągla się do pełnych groszy:

• w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 gr,
• w dół, jeśli jest niższa niż 0,5 gr.

Uwaga! Podstawa wymiaru składek, nie może przekroczyć 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, tj. 5652 zł, i nie może być niższa niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu 2026 r., tj. 1441,80 zł (4806 zł x 30 proc.).

W okresie, w którym przedsiębiorca będzie korzystać z małego ZUS plus, może w poszczególnych miesiącach opłacać składki na ubezpieczenia od obliczonej indywidualnej podstawy wymiaru bądź od kwoty wyższej (zadeklarowanej).

Działalność gospodarcza przez część roku

Jeśli przedsiębiorca nie prowadził pozarolniczej działalności przez cały poprzedni rok, tzn. rozpoczął, zakończył lub zawiesił działalność, a tym samym wykonywał ją tylko przez część roku, limit rocznego przychodu z tej działalności, wynoszący 120 000 zł, jest obniżany.

Ustala się go poprzez:

1) podzielenie kwoty 120 000 zł przez liczbę dni kalendarzowych poprzedniego roku, tj. 2025 r.,

2) pomnożenie otrzymanego wyniku przez liczbę dni kalendarzowych prowadzenia działalności w poprzednim roku kalendarzowym, tj. w 2025 r.

Otrzymaną kwotę zaokrągla się do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 gr, lub w dół, jeśli jest niższa.

Liczba dni prowadzenia działalności gospodarczej odpowiada liczbie dni, w których przedsiębiorca w poprzednim roku kalendarzowym podlegał ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu tej działalności. Do tej liczby nie wlicza się dni, w których przedsiębiorca prowadził działalność gospodarczą, lecz podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników albo za granicą. Uwzględnia się natomiast dni korzystania z ulgi na start.

Jaki dochód uwzględnić przy wyliczeniu podstawy wymiaru

Wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne jest ustalana na podstawie dochodu w poprzednim roku kalendarzowym (dochodu rocznego).

▶ W przypadku podatników rozliczających się według skali podatkowej albo podatkiem liniowym w wysokości 19 proc. uwzględnia się dochód w rozumieniu u.p.d.o.f. Zgodnie z art. 24 tej ustawy u podatników:

1) którzy prowadzą księgi rachunkowe – za dochód z działalności gospodarczej uważa się dochód wykazany na podstawie prawidłowo prowadzonych ksiąg (przychód minus koszty jego uzyskania), zmniejszony o dochody wolne od podatku i zwiększony o wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodów, zaliczone uprzednio w ciężar kosztów uzyskania przychodów;

2) osiągających dochody z działalności gospodarczej i prowadzących księgi przychodów i rozchodów – dochodem z działalności jest różnica pomiędzy przychodem w rozumieniu art. 14 (kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont, u vatowców – przychód pomniejszony o należny VAT), a kosztami jego uzyskania (koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23); przy czym koszty należy tu skorygować o różnice remanentowe.

Zatem chodzi o dochód ustalony na podstawie prowadzonych ksiąg, bez uwzględniania jakichkolwiek odliczeń czy ulg.

Jeżeli podatnik zaliczył do kosztów uzyskania przychodu składki na własne ubezpieczenia społeczne oraz osób z nim współpracujących, musi doliczyć kwoty tych składek do rocznego dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej.

▶ W przypadku gdy podatnik w poprzednim roku kalendarzowym rozliczał się w formie karty podatkowej i nie korzystał ze zwolnienia od podatku od towarów i usług, to roczny dochód z działalności gospodarczej ustala, mnożąc roczny przychód z tej działalności – rozumiany jako wartość sprzedaży, o której mowa w art. 2 pkt 22 ustawy o podatku od towarów i usług, która podlega opodatkowaniu tym podatkiem, z wyłączeniem kwoty VAT – przez współczynnik 0,5.

Analogicznie należy postąpić w przypadku opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych – roczny dochód z działalności gospodarczej ustala się poprzez pomnożenie rocznego przychodu z tej działalności przez współczynnik 0,5. [przykłady 1 i 2]

Przykład 1

Przykład 2

Kto nie może skorzystać

Małego ZUS plus nie można zastosować do osób, które m.in.:

1) w 2025 r. rozliczały się podatkiem w formie karty podatkowej i które korzystały ze zwolnienia sprzedaży od podatku od towarów i usług na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy o podatku od towarów i usług,

2) spełniają warunki do opłacania składek od preferencyjnego podstawy (30 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę),

3) w 2025 r. prowadziły pozarolniczą działalność gospodarczą przez mniej niż 60 dni kalendarzowych;

4) wykonują pozarolniczą działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem jej rozpoczęcia w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności.

Do 31 stycznia trzeba złożyć dokumenty

Osoba, która w 2025 r. prowadziła działalność gospodarczą i nie korzystała z małego ZUS plus, powinna złożyć:

• wyrejestrowanie z ubezpieczeń (ZUS ZWUA) z kodem tytułu ubezpieczenia zaczynającym się od 05 10, 05 12, jeśli na 31 grudnia 2025 r. podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu działalności, ale nie korzystała z małego ZUS plus albo
• wyrejestrowanie z ubezpieczeń (ZUS ZWUA) z kodem tytułu ubezpieczenia zaczynającym się od 05 70, 05 72, jeśli 31 grudnia 2025 r. zakończył się okres 24 miesięcy korzystania z „preferencyjnych składek”.

W obu wskazanych przypadkach osoba ta składa jednocześnie zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych (ZUS ZUA) albo zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego (ZUS ZZA) z kodem tytułu ubezpieczenia rozpoczynającym się od 05 90 albo 05 92 (kod tytułu ubezpieczenia dla osób z rentą przyznaną z tytułu niezdolności do pracy).

Dokumenty te trzeba przekazać w terminie najpóźniej do 31 stycznia 2026 r.

Uwaga! Jeśli osoba korzystała z małego ZUS plus w latach 2025 i 2026 nadal chce kontynuować ulgę, nie przekazuje żadnych dokumentów zgłoszeniowych, jeżeli nie wyczerpała maksymalnego okresu 36 miesięcy.

Natomiast osoba, która w styczniu 2026 r. rozpocznie lub wznowi działalność prowadzoną w 2025 r. (przynajmniej 60 dni) i z tytułu której nie korzystała w 2025 r. z małego ZUS plus, powinna złożyć do 31 stycznia 2026 r. zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych albo do zdrowotnego, z kodem tytułu ubezpieczenia rozpoczynającym się od 05 90 albo 05 92 (kod tytułu ubezpieczenia dla osób z rentą przyznaną z tytułu niezdolności do pracy).

Jeżeli rozpocznie lub wznowi działalność albo zacznie spełniać warunki małego ZUS plus po styczniu 2026 r., zgłoszenie do ubezpieczeń składa w terminie 7 dni liczonym od daty rozpoczęcia/wznowienia działalności/spełnienia warunków w trakcie roku. Ubezpieczony przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących go w 2025 r. (zasady ogólne, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych), o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w 2025 r., w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:

• imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA (część II) albo
• w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA (część II) – gdy płatnik składek opłaca składki wyłącznie za siebie

– składanych za styczeń 2026 r. lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia/wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w 2026 r. albo spełnienia warunków ulgi w trakcie roku. ©℗