Urlop bezpłatny w Kodeksie pracy – dla kogo i na jakich zasadach?

Urlop bezpłatny to jedno z rozwiązań przewidzianych w Kodeksie pracy, które pozwala pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę na czasowe zawieszenie obowiązków. Choć nie jest tak popularny jak urlop wypoczynkowy czy macierzyński, warto o nim pamiętać, bo w niektórych sytuacjach okazuje się bardzo przydatny.

Jak napisać wniosek o urlop bezpłatny? Wzór i procedury

Każdy pracownik zatrudniony na etacie może ubiegać się o urlop bezpłatny – nie ma znaczenia rodzaj umowy czy długość stażu w danym miejscu pracy. Warunkiem jest złożenie wniosku przez pracownika - drogą pisemną lub elektroniczną oraz zgoda pracodawcy. Urlop bezpłatny udzielany jest wyłącznie z inicjatywy podwładnego. Pracodawca nie może wysłać na przymusowy urlop bezpłatny.

Kiedy warto skorzystać z bezpłatnego wolnego? Najczęstsze powody

Pracownik, ubiegając się o tego typu dni wolne, nie ma obowiązku wskazywania powodów swojej decyzji. Najczęstsze powody korzystania z urlopu bezpłatnego to:

  • potrzeba załatwienia spraw osobistych,
  • długotrwała podróż lub wyjazd zagraniczny,
  • podjęcie nauki lub studiów,
  • opieka nad bliską osobą,
  • praca u innego pracodawcy (za zgodą obecnego).

Skutki urlopu bezpłatnego: co z ubezpieczeniem zdrowotnym i składkami ZUS?

W czasie trwania urlopu bezpłatnego pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia, a stosunek pracy zostaje „zawieszony”, ale nie rozwiązany. Warto pamiętać również o pozostałych konsekwencjach:

  • okres urlopu bezpłatnego nie wlicza się do stażu pracy, od którego zależą m.in. wymiar urlopu wypoczynkowego czy nagrody jubileuszowe,
  • w czasie urlopu bezpłatnego nie są opłacane składki ZUS, w tym składka zdrowotna,
  • po 30 dniach nieprzerwanego urlopu bezpłatnego pracownik traci prawo do korzystania z darmowej opieki zdrowotnej, chyba że posiada ubezpieczenie z innego tytułu.

Ile może trwać urlop bezpłatny i czy pracodawca może go przerwać?

Przepisy nie narzucają na strony żadnych ram czasowych dotyczących długości urlopu bezpłatnego. Oznacza to, że nie istnieje dolna, ani górna granica takiej przerwy – w praktyce wszystko uzależnione jest od decyzji pracodawcy i jego podwładnego. Prawo dopuszcza nawet możliwość udzielenia urlopu bezpłatnego od pierwszego dnia zatrudnienia, choć w praktyce raczej się to nie zdarza. Warto mieć również na względzie, że przy udzielaniu urlopu bezpłatnego, dłuższego niż 3 miesiące, strony mogą przewidzieć dopuszczalność odwołania pracownika z urlopu z ważnych przyczyn (art. 174 § 3 Kodeksu pracy).